Trang chủ » CÁC NƯỚC GIÀU CÓ NÊN TRẢ TIỀN CHO THIỆT HẠI KHÍ HẬU Ở NHỮNG NƯỚC NGHÈO?

CÁC NƯỚC GIÀU CÓ NÊN TRẢ TIỀN CHO THIỆT HẠI KHÍ HẬU Ở NHỮNG NƯỚC NGHÈO?

Tháng Hai 2023
H B T N S B C
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728  

Tìm chuyên mục

Thư viện

Tác giả: Ban Biên Tập The Economist
Người dịch: Nguyễn Hàn Giang

Người dịch giới thiệu: Hội nghị thượng đỉnh khí hậu năm nay (COP 27) đã có một bước tiến tượng trưng nhưng cũng quan trọng: Một kho bạc được mọi nước đồng ý xây dựng để hỗ trợ những thiệt hại do sự biến đổi khí hậu gây ra cho các nước nghèo. Nhưng kho bạc vẫn còn trống rỗng. Ai sẽ chi tiền vào đó, chi bao nhiêu, vẫn là những câu hỏi còn bỏ ngỏ. Phương tiện duy nhất: ý thức và tiếp đó là sức ép của công dân các nước, đặc biệt các nước công nghiệp, lên chính phủ của họ để trích một phần từ GDP để sung vào kho bạc.

Các hội nghị hàng năm về khí hậu đôi khi được so sánh với rạp xiếc hoặc chiến trường. Hội nghị thượng đỉnh năm nay, được tổ chức tại khu nghỉ mát Sharm el-Sheikh của Ai Cập, và được biết đến với biệt ngữ COP 27, là một sự kết hợp thích hợp giữa hài kịch và hận thù. Các vấn đề về dịch vụ ăn uống khiến nhiều đại biểu tranh giành bánh mì và chuối giữa các cuộc họp và các cuộc họp nhóm. John Kerry, trưởng đoàn đàm phán của Mỹ, bị nhiễm covid-19 và buộc phải đàm phán khi bị cách ly trong phòng khách sạn của mình.

Các cuộc đàm phán dự kiến ​​kết thúc vào ngày 18 tháng 11. Đến nửa đêm ngày 20 tháng 11, họ vẫn còn tiếp tục. Cuối cùng, chính tình trạng thiếu ngủ và mệt mỏi, hơn bất kỳ bước đột phá chính trị vĩ đại nào , đã dẫn đến kết quả. Đó là một văn bản đã tránh được thách thức lớn nhất, với thực tế là các quốc gia từ chối cam kết việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Thay vào đó, họ lặp lại những cam kết trước đó về “giảm dần than chưa bị bỏ quên” và loại bỏ trợ cấp nhiên liệu hóa thạch “không hiệu quả” — những cụm từ để lại nhiều khoảng trống hữu ích cho những người không có động lực gì về chủ đề này.

Nhưng COP 27 có thể đã làm nghiêng cán cân tranh luận về hai điểm khác. Đầu tiên là “ tổn thất và thiệt hại ”. Về cơ bản, đây là nguyên tắc quy định môi trường “người gây ô nhiễm phải trả tiền” được áp dụng cho toàn thế giới. Ý tưởng là các nước giàu sẽ trả tiền cho những nước nghèo để giúp họ đối phó với thiệt hại do các thảm họa tức thời liên quan đến khí hậu, chẳng hạn như lũ lụt và các thảm họa leo thang, như sa mạc hóa. Thứ hai là việc khắc phục biến đổi khí hậu sẽ đòi hỏi phải sửa đổi các nguyên tắc cơ bản của hệ thống tài chính toàn cầu. Từng là một ý tưởng thích hợp, nó cũng đang thu thập thêm động lực.

Lời nói ấm áp

Mất mát và thiệt hại tạo ra nhiều tiêu đề nhất. Ý tưởng này bắt nguồn từ năm 1991 khi Vanuatu, một quốc đảo ở Thái Bình Dương, đề xuất một chương trình bảo hiểm để giúp chi trả hậu quả của mực nước biển dâng cao. Trong 30 năm, những yêu cầu như vậy đã bị từ chối. Các nhà lãnh đạo của các quốc gia phát thải thán khí (carbon) lớn — và luật sư của họ — sẽ không đưa ra bất kỳ thời lượng phát sóng truyền thông nào cho bất kỳ điều gì có thể gợi ý trách nhiệm tài chính đối với biến đổi khí hậu.

Nhưng năm ngoái, tại hội nghị thượng đỉnh COP trước đó ở Scotland, bộ trưởng của quốc gia đó lần đầu tiên đã hứa 2 triệu bảng Anh (2,4 triệu đô la) cho vấn đề này. Tất nhiên, so với quy mô của vấn đề, đó là một khoản tiền vô cùng nhỏ bé. Nhưng đó là dấu hiệu đầu tiên cho thấy tình hình có thể đang thay đổi. Đầu năm nay, mưa gió lớn đã gây thiệt hại và tổn thất tài chính hơn 30 tỷ đô la ở Pakistan, gần 9% GDP của nước này. Các biến đổi khí hậu tự nhiên, đáng chú ý là hiện tượng làm mát đại dương được gọi là “La Niña”, chịu trách nhiệm một phần. Nhưng những cơn mưa rất có thể nặng hạt hơn do ảnh hưởng của hiệu ứng khí nhà kính.

Lũ lụt đã được ghi nhận tại COP 27 để chứng minh nhu cầu nới lỏng hầu bao của các nước giàu. Một loạt các lời hứa rải rác của các chính phủ châu Âu khác đã đưa tổng số cam kết lên tới 255 triệu euro (262 triệu USD), với phần lớn số tiền—170 triệu euro—đến từ Đức. Được hỗ trợ bởi Liên minh châu Âu, G77, một nhóm các quốc gia nghèo và có thu nhập trung bình, đã nhận được lời hứa thành lập một quỹ mới dưới sự bảo trợ của liên hợp quốc, các chi tiết của quỹ sẽ được thống nhất vào tháng 11 năm sau.

Nói cách khác, hội nghị thượng đỉnh đã tạo ra một kho bạc. Nhưng bao nhiêu tiền sẽ được chuyển vào bên trong nó là không rõ ràng. Nói một cách nhẹ nhàng, thuyết phục công dân của các quốc gia công nghiệp hóa đền bù ít nhất một phần cho những tội lỗi mà ông bà của họ đã phạm sẽ rất khó khăn. Và lịch sử cho thấy các nước nghèo sẽ không khôn ngoan nếu hy vọng quá nhiều. Một sự bất mãn phổ biến tại COP 27 có liên quan đến việc thế giới phát triển không tôn trọng những lời hứa vốn dĩ được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh về khí hậu Copenhagen năm 2009. Đó là lời hứa sẽ huy động 100 tỷ đô la mỗi năm để giúp các nước nghèo thích nghi với một thế giới ấm hơn bằng cách xây dựng hệ thống phòng chống lũ lụt, nhà cách nhiệt và những thứ tương tự. William Ruto, tổng thống Kenya cho rằng, đó là một “phá sản nghiêm trọng và không giải thích được”. (Chưa bao giờ có hơn 83 tỷ đô la đã đến trong bất kỳ năm nào).

Ngay cả khi ý tưởng về một quỹ tổn thất và thiệt hại riêng biệt bắt đầu phổ biến, thì vẫn còn nhiều tranh cãi về câu hỏi chính xác ai sẽ góp tiền vào. Chẳng hạn, có nhiều cách để ước tính lượng khí thải lịch sử của một quốc gia (và do đó, mức độ nóng lên mà chúng đã gây ra). Một phân tích được biên soạn bởi Carbon Brief, một trang web chuyên gia, và dựa trên nhiều bài báo khoa học và nguồn chính thức, bao gồm cả khí thải công nghiệp và khí thải từ những thay đổi trong sử dụng đất, chẳng hạn như chặt phá rừng. Không có gì ngạc nhiên khi nó đưa Mỹ lên đầu danh sách. Nhưng theo sau nó không phải là các nước giàu khác, mà là những nơi có thu nhập trung bình và lớn như Trung Quốc (hiện là nước gây ô nhiễm khí nhà kính lớn nhất thế giới), Nga, Brazil và Indonesia (xem biểu đồ).

Có khả năng sẽ xảy ra tranh cãi về việc ai cũng có thể được hưởng lợi. EU muốn tiền chủ yếu được chuyển đến các quốc gia “đặc biệt dễ bị tổn thương” hơn là các quốc gia “đang phát triển” . Theo các định nghĩa lỗi thời của Công ước liên hợp quốc về Khí hậu, loại sau bao gồm những nơi như Trung Quốc có thu nhập trung bình và Singapore siêu giàu, những công dân ngày nay có thu nhập cao hơn gấp đôi so với công dân của Liên Âu . Frans Timmermans , trưởng đoàn đàm phán của EU, cho biết các quyết định “phải tính đến tình hình kinh tế của các quốc gia vào năm 2022 chứ không phải năm 1992” .

Hội nghị cũng xem xét các cách kỹ trị hơn để huy động tiền mặt cho các quốc gia nghèo hơn. “Sáng kiến ​​Bridgetown”, được đặt tên theo thủ đô của Barbados, do thủ tướng của quốc gia đó, Mia Mottley ủng hộ. Nó đề xuất đại tu các tổ chức tài chính quốc tế như IMF và Ngân hàng Thế giới.

Những ý tưởng như vậy đã bắt đầu thu hút được sự chú ý trước khi chúng xuất hiện ở Sharm El-Sheikh. Vào tháng 7, một báo cáo do G20, một câu lạc bộ các nước giàu, ủy thác, đã khuyến nghị thay đổi các quy tắc quản lý các ngân hàng phát triển đa phương, chẳng hạn như cho phép họ ít chú ý hơn đến ý kiến ​​của các cơ quan xếp hạng tín dụng khi đánh giá các khoản vay. Những người ủng hộ như Avinash Persaud, cố vấn của bà Mottley, nói rằng việc cho phép các ngân hàng phát triển khác nhau trên thế giới tham gia vào hoạt động cho vay rủi ro hơn có thể giải phóng khoảng 1 triệu đô la tiền mặt bổ sung mà không cần cổ đông của họ phải bỏ thêm tiền. Vào tháng 10, Janet Yellen, Bộ trưởng Tài chính Mỹ, cho biết Ngân hàng Thế giới nói riêng nên cố gắng tìm cách “mở rộng” bảng cân đối kế toán của mình.

Gây tranh cãi hơn là đề xuất thành lập một “Quỹ tín dụng giảm nhẹ về khí hậu toàn cầu” mới tại IMF, tổ chức cho vay quốc tế cuối cùng. Bà Mottley đề xuất phát hành quyền rút vốn đặc biệt (SDRs – Special Drawing Rights) trị giá 500 tỷ đô la, một loại gần như tiền tệ do quỹ tạo ra, để vốn hóa hoạt động mới này, cùng với tiền từ các nhà đầu tư tư nhân. Sau đó, quỹ tín dụng sẽ cho vay với lãi suất thấp hơn thị trường cho các dự án ở các nước nghèo nhằm cắt giảm lượng khí thải carbon. Các quy tắc của IMF có nghĩa là SDRs có thể được tạo ra một cách đơn giản qua một nét bút của một quan chức, mà không cần bất kỳ cam kết nào thêm từ các cổ đông của quỹ.

Sáng kiến ​​của bà Mottley đã giành được sự ủng hộ từ tổng thống Pháp, Emmanuel Macron, người đã nói với các đại biểu tại Sharm El-Sheikh rằng Ngân hàng Thế giới và IMF cần các quy tắc mới và tư duy mới để đối phó với biến đổi khí hậu. Ông Macron đặc biệt quan tâm đến ý tưởng rằng, sau thảm họa thiên nhiên liên quan đến khí hậu, các nước nghèo có thể tạm thời được hoãn trả nợ. Nhưng không phải tất cả các nhà lãnh đạo phương Tây đều tỏ ra tán thành lối suy nghĩ mới. Việc phát hành SDRs đã rất hiếm trong lịch sử, chỉ dành cho những thời điểm khủng hoảng tài chính nghiêm trọng. Tỷ lệ quyền biểu quyết của Mỹ mang lại cho nước này quyền phủ quyết tại IMF. Vào tháng 10, bà Yellen cho biết bà nghĩ bây giờ không phải là lúc để phát hành thêm SDRs.

Mâu thuẫn giữa các nước giàu và nước nghèo là đặc điểm tiêu chuẩn của các hội nghị thượng đỉnh về khí hậu. Nước nghèo xin tiền nước giàu; các nước giàu khiển trách chính phủ các nước nghèo vì không trả được nợ hoặc quản lý quỹ kém. (Những lời của ông Ruto về hàng tỷ đô la bị mất tích từ Copenhagen là một sự đảo ngược có chủ ý của phép ẩn dụ.)

Tuy nhiên, lần này, cả nước giàu và nước nghèo đều cảm thấy bị siết chặt hơn bình thường. Gánh nặng nợ quốc gia tăng vọt trong đại dịch covid-19. Chi phí lương thực và năng lượng tăng cao, hậu quả của cuộc xâm lược Ukraine của Nga, đang gây ra tình trạng thắt lưng buộc bụng ở các nước giàu – đặc biệt là ở châu Âu – và tàn phá những nước nghèo, những người mà sự đau khổ của họ càng thêm trầm trọng bởi sức mạnh của đồng đô la. Triển vọng kinh tế thế giới ảm đạm hơn so với những năm gần đây. Tất cả những điều đó khiến việc huy động số tiền cần thiết để đối phó với biến đổi khí hậu trở nên khó khăn hơn.

Khí hậu, chúng đang thay đổi

Hóa đơn tiếp tục tăng. Việc loại bỏ toàn bộ nền kinh tế khỏi nhiên liệu hóa thạch sẽ vô cùng tốn kém. Đồng thời, một tầm vóc lớn biến đổi khí hậu là không thể tránh khỏi. Thích nghi với một hành tinh ấm hơn—thêm nhiều hệ thống phòng chống lũ lụt, các tòa nhà cách nhiệt và những thứ tương tự—sẽ đòi hỏi những khoản tiền lớn cho nó. Một ước tính chưa thống nhất dự đoán chi phí lên tới hơn 200 tỷ đô la một năm vào năm 2030.

Những người có nguy cơ cao nhất sẽ phải vật lộn nhiều nhất. Không có bảo hiểm giá cả phải chăng, các quốc đảo ở Caribe và Thái Bình Dương phải vay mượn khi thiên tai xảy ra và trả lại tiền khi thời gian đã thuận lợi. Theo một ước tính, các quốc gia có nguy cơ thiên tai cao hơn có tỷ lệ nợ trên thu nhập quốc dân đã cao hơn 1,5 điểm phần trăm so với các quốc gia khác, một con số có thể tăng lên trong tương lai.

Cắt giảm khí thải, thích nghi với khí hậu ấm hơn và trả giá cho những thiệt hại do khí hậu gây ra đều có mối liên hệ với nhau. Quá trình khử carbon nhanh hơn có nghĩa là hóa đơn thích ứng thấp hơn và ít chi tiêu hơn cho việc xây dựng lại sau thảm họa. Nhưng một bài học từ COP 27 là thế giới vẫn chưa tìm ra cách thực hiện đồng thời cả ba. Khi các đại biểu loạng choạng đi ngủ, Alok Sharma, một chính trị gia người Anh, người chủ trì các cuộc đàm phán năm ngoái, đã ca ngợi việc thành lập quỹ tổn thất và thiệt hại. Nhưng ông ấy lấy làm tiếc vì đã không làm được nhiều hơn thế: “Lượng phát thải đạt đỉnh trước năm 2025…Không có trong văn bản này. Theo dõi kỹ càng về giai đoạn giảm tiêu thụ than: không có trong văn bản này. Một cam kết rõ ràng để loại bỏ dần tất cả nhiên liệu hóa thạch: không có trong văn bản này.” 

./.

Nguồn: Should rich countries pay for climate damage in poor ones? The Economist tháng 11.2022.

Đính chính (ngày 22 tháng 11 năm 2022): Một phiên bản trước đó của phần này đưa ra tổng số tiền cam kết cho tổn thất và thiệt hại là 238 triệu euro. Đó đáng lẽ phải là 255 triệu euro. Ban Biên Tập xin lỗi.

Để biết thêm thông tin về biến đổi khí hậu, hãy đăng ký Vấn đề khí hậu , bản tin chỉ dành cho người đăng ký hai tuần một lần của chúng tôi hoặc truy cập trung tâm biến đổi khí hậu của chúng tôi .

Bài viết này đã được xuất bản trong phần Quốc tế của ấn bản in với tiêu đề “Những chủ đề nóng”

Bài liên quan viết trước khi COP 27 bắt đầu: Trách nhiệm lịch sử các nước phát triển.