Trang chủ » Lịch sử

Category Archives: Lịch sử

Tháng Mười Một 2020
H B T N S B C
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30  

Tìm chuyên mục

Cách mạng khoa học trong thời đại khai sáng (Phần 2)

Những bước đi quyết định
Tác giả: Tôn Thất Thông

Trong bài trước (xem ở đây), chúng ta đã ngược dòng lịch sử để trở về năm 1543, khi Nicolaus Copernicus xuất bản tác phẩm nổi danh làm đảo lộn những giá trị khoa học được tôn thờ cả 2000 năm trước. Sự biến đổi hệ hình đó trong ngành thiên văn học không những mang lại ánh sáng mới cho khoa học tự nhiên, mà còn làm nổi bật tầm quan trọng của sự giải phóng tư tưởng để thoát ra khỏi tù túng chật hẹp của ý thức hệ. Có như thế, sức sáng tạo của con người mới có thể phát triển mạnh mẽ. Phương pháp của Copernicus – dùng sự quan sát, đo đạc, thử nghiệm để tìm ra mối quan hệ tổng thể – đã chấp cánh cho khoa học để tạo nên những cuộc cách mạng tiếp theo mà chúng ta sẽ khảo sát trong những bài tiếp theo đây. 

[Đọc tiếp ở đây]

Anh Cả Cò – Người tù xử lý nội bộ

Hồi ký của Trần Thư

Sai lầm có tầm vóc ngang hàng với tôi ác của đảng cộng sản Việt Nam sau 1954 thì có nhiều. Bản án cải cách ruộng đất và Nhân văn Giai phẩm là hai thí dụ mà chúng ta đã biết. Nhưng có một vụ án khác cũng không kém phần tàn khốc: “vụ án chống đảng” cuối thập niên 1960, đã gây bao oan ức cho hàng vạn người, đại đa số là trí thức, văn nghệ sĩ, nhà báo có lòng với dân tộc. Nếu kể thêm hệ lụy cho gia đình thì khỏi nói là tầm vóc lớn bao nhiêu. Dưới chế độ này, chúng ta khó hy vọng lịch sử sẽ được viết một cách khách quan để trả lại công lý cho nạn nhân. Cùng lắm chúng ta chỉ chờ đợi những bài viết ngắn, những hồi ký của nạn nhân để may ra thấy được một ít ánh sáng. Xin giới thiệu hồi ký của nạn nhân Trần Thư.

[Đọc tiếp ở đây]

Đương đầu với chủ nghĩa chủng tộc, sửa sai lịch sử

Tác giả: Thomas Piketty
Người dịch: Nguyễn Ngọc Giao

Làn sóng động viên chống lại chủ nghĩa chủng tộc và nạn kỳ thị [diễn ra sau cái chết của George Floyd, cuối tháng 5.2020, chú thích của người dịch] đặt ra một vấn đề then chốt : vấn đề sửa sai, bồi thường trước những hậu quả của quá khứ thực dân, của chế độ nô lệ rõ ràng còn tồn tại. Dù phức tạp đến đâu cũng không thể lần khân tránh né, ở Hoa Kỳ cũng như ở Châu Âu.

[Đọc tiếp tại đây]

Cộng Hòa Weimar: Thử nghiệm dân chủ lần thứ hai

Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức

Vào ngày này cách đây 102 năm, một nghị viên cao cấp ở Berlin, với giọng nói xúc động cao độ, không chuẩn bị nội dung, không bàn bạc trước với ai, và cũng chưa được cấp trên cho phép, đứng lên cửa sổ tòa nhà quốc hội, trước một rừng người đang chờ đợi, dõng dạc tuyên bố “Cộng hòa Đức muôn năm”. Không ai nghĩ rằng khẩu hiệu đó đã mở màn cho một nền cộng hòa mới mẻ sẽ được thành lập ngay sau đó, trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động, và cuối cùng chỉ tồn tại được 14 năm…Xin giới thiệu với bạn đọc bài viết đã được đăng trước đây, nay được cập nhật và bổ sung nhân ngày sinh nhật thứ 102 của Cộng hòa Weimar.

[Đọc tiếp ở đây]

Cách mạng khoa học trong thời đại khai sáng (1)

Tác giả: Tôn Thất Thông

Khai sáng là thời đại trong đó các triết gia khám phá những khoa học mới, và tất cả để phục vụ cho con người làm chủ thiên nhiên và môi trường sống chung quanh. Dùng thuật ngữ của David Hume, khai sáng là thời đại của “những khoa học đạo đức” mới mẻ: Xã hội học, tâm lý học, kinh tế chính trị học và giáo dục hiện đại.

[Đọc tiếp]

Buôn nô lệ kiểu mới trong thời đại văn minh

Tác giả: Tôn Thất Thông, tháng 6.2020

Vừa mới giảm hạn chế tiếp xúc, ở Đức đã xảy ra nhiều ổ dịch Covid-19 trong các lò mổ thịt (abattoir) từ nam chí bắc. Trong lúc điều tra, các ký giả chuyên nghiệp phát hiện và đưa ra công luận một sự thực kinh hoàng khác, đáng quan tâm hơn cả Covid-19, ấy là điều kiện làm việc và sinh sống của công nhân mổ thịt, mà tuyệt đại đa số là lao động lương thấp đến từ các xứ nghèo ở Đông Âu. Vào thế kỷ 21, trong một đất nước giàu có bậc nhất châu Âu, mà vẫn tồn tại tình trạng sinh sống thiếu nhân phẩm như thế, nó nói lên điều gì?

[Đọc tiếp]

Nước Mỹ và vấn nạn nô lệ thời lập quốc

Tác giả: Phạm Phú Khải

“Chúng tôi khẳng định một chân lý hiển nhiên rằng mọi người sinh ra đều bình đẳng, rằng tạo hóa đã ban cho họ những quyền tất yếu và bất khả xâm phạm, trong đó có quyền được sống, quyền được tự do và mưu cầu hạnh phúc.”
(Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ, công bố ngày 4 tháng Bảy năm 1776).

Liệu Virus Corona có làm cho các xã hội trở nên công bằng hơn không? Thomas Piketty thăm dò viễn cảnh

Phỏng vấn GS Thomas Piketty
Người phỏng vấn: Laura Spinney, The Guardian
Người dịch: Trần Thị Minh Ngọc

Các kinh tế gia thảo luận tác động của đại dịch lên các nền kinh tế, các xã hội và toàn cầu hóa. Thomas Piketty: “Để đưa xã hội tiến tới sự bình đẳng cần phải có sự biến chuyển lớn về xã hội và chính trị.”

[Đọc tiếp]

Thời đại khai sáng giúp gì cho chúng ta hôm nay?

Tác giả: Tôn Thất Thông

Có một anh bạn trẻ, thấy tôi viết mấy bài về thời đại khai sáng, đã thân tình nêu thắc mắc rằng, thời đại đó đã trôi qua 300 năm, vậy thì việc tìm hiểu có ích lợi gì cho đời sống trong thế kỷ 21?Thật là một câu hỏi cực kỳ lý thú tôi chờ đã lâu! Khi các giòng tư tưởng của nền triết học tư sản phương Tây vẫn còn là nội dung cấm kỵ trong chương trình giáo dục trung học và đại học ở Việt Nam, chắc hẳn có rất nhiều bạn trẻ nghĩ như trên, nhưng chưa tiện nói ra. Nhưng sẽ vô cùng lý thú, khi các bạn tìm thấy câu trả lời theo phong thái trưởng thành mà triết gia khai sáng Immanuel Kant đề nghị: đi tìm sự thật mà không cần ai sắp đặt giùm, cũng không cần ai áp đặt hướng đi. Vì thế, bài tiểu luận sau đây không có tham vọng trả lời câu hỏi ở trên, mà chỉ mong làm một xung lực kích thích tính tò mò đến người đọc. Sau này, khi tư tưởng tư sản phương Tây không còn là chủ đề cấm kỵ trong guồng máy xuất bản ở Việt Nam, chúng tôi sẽ hoàn tất bộ sách về trào lưu khai sáng với đầy đủ tài liệu để các bạn nghiên cứu thêm.

[Đọc tiếp]

Về chuyện đặt tên đường Alexandre de Rhodes ở Đà Nẵng

Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân, thư gởi GS Nguyễn Đăng Hưng với tựa đề
“Nếu nhầm lẫn thì xin lỗi và im lặng”

DĐKP giới thiệu: Trong thời gian qua có nhiều cuộc tranh luận chung quanh việc đặt tên đường Alexandre de Rhodes ở Đà Nẵng. Giáo sĩ Alexandre de Rhodes quả là có công trong việc xây dựng nền tảng đầu tiên của chữ quốc ngữ (đúng ra, công đầu thuộc về Linh Mục Bồ Đào Nha Francisco de Pina). Nhưng việc lấy tên Alexandre de Rhodes để đặt tên đường ở một thành phố lớn thì cần xem xét nhiều yếu tố khác không kém phần quan trọng. Thí dụ như: Một cách tổng quát, vai trò và hành động của các thừa sai (chức năng của các giáo sĩ như Alexandre de Rhodes) trong đội quân chinh phục thuộc địa như thế nào? Liên hiệp cộng sinh giữa nhiệm vụ truyền giáo và mục đích thôn tính thuộc địa của người Âu như thế nào? Alexandre de Rhodes đã rao giảng cho giáo dân VN những gì về Nho giáo, Phật giáo, đạo thờ cúng ông bà, hay nói chung là về văn hóa Việt Nam? Có phải ông đã làm bước đầu trong kế sách chia rẽ Lương-Giáo ở VN? Có phải ông đã cố ý hoặc vô tình dọn đường cho chính sách sau này của Pháp trong việc tiêu diệt văn hóa VN để dễ bề cai trị? v.v… và sau cùng là câu hỏi: Bàn cân giữa “công” so với “tội” có đủ nặng để tôn vinh đặt tên đường hay không?

Bức thư sau đây của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân là một tài liệu đáng được tham khảo, dựa trên các tư liệu lịch sử đáng tin cậy để lý giải nhiều câu hỏi liên quan đến hoạt động của các thừa sai nói chung và của Giáo sĩ Alexandre de Rhodes nói riêng trong bối cảnh lịch sử của Giáo hội Công giáo thời hậu trung cổ đang trên đường tiến vào thời kỳ phát triển thuộc địa của người Âu.

[Đọc tiếp]

(Nguồn: Honvietquochoc.com.vn)