Cộng Hòa Weimar: Nền dân chủ chết yểu
Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức
Cộng Hòa Weimar là một giai đoạn lịch sử rất đặc thù của Đức. Nó được khai sinh cuối năm 1918 sau Thế chiến I, nhưng chỉ sống vỏn vẹn 14 năm, trong đó hơn chín năm hỗn loạn, 7 lần bầu cử quốc hội và 14 vị Thủ tướng khác nhau. Cũng trong thời gian này, đảng Quốc xã vươn lên từ số không để nắm chính quyền chỉ sau hơn 10 năm và Hitler đã dẫn dắt nước Đức vào giai đoạn đen tối nhất lịch sử với Thế chiến II. Làm sao có thể cắt nghĩa những hiện tượng khó hiểu đó? Thế chiến I với hệ lụy quá đỗi kinh hoàng, làm sao mà chỉ sau 20 năm có thể xảy ra Thế chiến II còn kinh hoàng gấp bội? Bài nghiên cứu lịch sử sau đây có thể giúp độc giả vài dữ liệu và phân tích cần thiết.
Đông Âu 25 năm hậu cộng sản
Đã 25 năm kể từ ngày toàn bộ gần 15 nước Đông Âu sụp đổ, chấm dứt một thời kỳ hơn 45 năm xã hội chủ nghĩa với chế độ độc đảng. Sau đó không lâu Liên Bang Xô Viết cũng tan rã để cho các nước vệ tinh chung quanh giành lại độc lập. Về mặt chính trị, rõ ràng đây là một bước tiến cách mạng lớn nhất thế kỷ. Về mặt kinh tế, các nước Đông Âu có tăng trưởng hơn hay không? Dân chúng Đông Âu bây giờ thỏa mãn hơn với cuộc sống mới hay còn tiếc nuối chế độ cũ? Hai tác giả Shleifer và Treisman làm một tổng kết có giá tri, Trân Ngọc Cư dịch ra tiếng Việt.
Xin mời quí độc giả theo dõi:
Bản dịch của Trần Ngọc Cư: Những nước bình thường: phương Đông 25 năm hậu cộng sản. Pro&Contra, Tháng 11 30, 2014
Bản gốc tiếng Anh của Andrei Shleifer and Daniel Treisman: Normal Countries
The East 25 Years After Communism
. Foreign Affairs November 2014
Bất ổn ở Trung Đông. Tại sao?
Có hai sự kiện quan trọng đầu thế kỷ 20 đã để lại hậu quả cho đến bây giờ: 1) Thỏa ước Sykes-Picot ngày 16.5.1916 giữa Pháp, Anh và có Nga tham dự nhằm vẽ lại bản đồ biên giới trong khu vực đế chế Ottoman (Osmanen) đang thua trận, 2) Tuyên bố Balfour ngày 2.11.1917 qua đó Anh chủ trương thành lập nước Do Thái trong vùng Palestina, lúc ấy còn nằm trong đế chế Ottoman. Sau thế chiến I đế chế Ottoman hoàn toàn sụp đổ, sau thế chiến II Do Thái được chính thức thành lập năm 1948. Kể từ thập niên 1950, Trung Đông liên tục sống trong bất ổn định, hoặc do chiến tranh khu vực, hoặc do nội chiến, hoặc do sự cai trị tàn bạo của các chế độ độc tài (được thế giới phương Tây cũng như Nga thừa nhận, bảo trợ và cung cấp mọi phương tiện kể cả vũ khí tấn công). Người dân Trung Đông phải liên tục sống gần 70 năm bất ổn định trên vùng đất có tên gọi là “cái nôi của văn hóa loài người”. Tại sao?
[Xin mời độc giả xem một góc nhìn về Trung Đông: Bình luận của Carl Bildt, nguyên thủ tướng Thụy Điển, viết trong Project Syndicate]
Hội nghị Yalta 1945: Trật tự mới và kẻ thắng người thua (tóm tắt)
Tác giả: Tôn Thất Thông
Trích nhận xét của Giáo sư sử học Hubertus Prinz zu Löwenstein: “Ngay cả khi chiến tranh chưa chấm dứt, hội nghị Yalta không những quyết định số phận nước Đức, mà còn số phận của châu Âu và Viễn Đông trong nhiều năm sau. Ranh giới Oder-Neisse đã được định đoạt và gắn liền với quyết định này là sự trục xuất hàng triệu người dân Đức ra khỏi quê hương của họ. Sau này, sự kiện Trung Hoa trở thành cộng sản, nước Triều Tiên bị chia đôi và đến năm 1950 chiến tranh nam bắc bùng nổ, và sau đó biến cố Việt Nam, Campuchia và Lào vào năm 1975, tất cả các sự kiện đó đều có nguồn gốc từ Yalta”.
Diễn Đàn Khai Phóng 