Trang chủ » KHÁI NIỆM VÀ ĐÁNH TRÁO KHÁI NIỆM LÀ GÌ?

KHÁI NIỆM VÀ ĐÁNH TRÁO KHÁI NIỆM LÀ GÌ?

Tháng Hai 2026
H	B	T	N	S	B	C
	1
2	3	4	5	6	7	8
9	10	11	12	13	14	15
16	17	18	19	20	21	22
23	24	25	26	27	28

Nguyễn Hữu Đổng

Khái niệm, đánh tráo khái niệm là gì? Đây là các vấn đề loài người còn thiếu hiểu biết; giới nghiên cứu lại thiếu tư duy học thuật, không làm rõ được các vấn đề này từ gốc rễ.Về thực chất, đây chính là sự mê muội của loài người, bởi loài người đã không hiểu đúng chính mình.Khảo luận của tác giả xin làm rõ thực chất khái niệm, đánh tráo khái niệm; hạn chế hiểu biết chúng và khuyến nghị.

Thực chất khái niệm

Khái niệm là gì? Thuật ngữ này chưa được giới nghiên cứu làm rõ. Từ quá khứ xa xưa cho đến nay, thuật ngữ khái niệm chỉ được nhìn khái quát mặt tính chất của hiện tượng bên ngoài, sai; bản chất của sự vật bên trong, chưa đúng; chứ chưa nhìn cụ thể mặt thực chất hiện thực giữa sự vật hiện tượng, đúng; dạng mô hình đúng sai như sau: tính chất của hiện tượng sai – thực chất hiện thực đúng – bản chất của sự vật chưa đúng.

Từ mô hình đúng sai cho thấy rằng, khái niệm biểu hiện ba mặt chủ yếu là: tính chất hình thức hiện tượng không thật, sai không khoa học; bản chất nội dung sự vật chưa thật, chưa đúng chưa khoa học; thực chất nguyên lý hiện thực giữa sự vật và hiện tượng, đúng khoa học. Tức là, khái niệm biểu hiện thực chất hiện thực toàn diện của sự vật hiện tượng, dạng mô hình: sự vật không khái niệm – hiện thực khái niệm – hiện tượng không khái niệm; không có hiện thực thì không có sự vật hiện tượng; không có sự vật hiện tượng cũng chẳng có hiện thực, hay không có hiện thực khái niệm khoa học.

Hiểu biết khái niệm nêu trên được coi là chìa khóa để hiểu được học thuật của loài người; chẳng hạn, như: hiểu được sự và thật, chữ và tiếng, đánh và tráo hay hiểu được đánh tráo, đánh tráo khái niệm.

Thực chất đánh tráo khái niệm

Thực chất, nguyên lý, sự thật, đánh tráo và khái niệm gắn liền với nhau. Mối liên hệ giữa chúng biểu hiện như sau: tính chất hình thức khái niệm bị đánh tráo, sự không thật hay giả dối không đúng đắn; bản chất nội dung khái niệm cũng bị đánh tráo, sự chưa thật vẫn giả dối chưa đúng đắn; thực chất nguyên lý khái niệm không bị đánh tráo, sự thật – sự chân thật đúng đắn.

Mối liên hệ nêu trên chỉ ra rằng, đánh tráo khái niệm là sự mê muội lừa dối, không chân thật của con người; con người đã dối trá về khái niệm học thuật, tức con người hiểu sai khái niệm trong cuộc sống, dạng mô hình: chưa khái niệm chưa đúng – khái niệm đúng – không khái niệm sai. Chẳng hạn, dối trá khi đánh tráo khái niệm đúng thành sai, hoặc sai ít thành sai nhiều, khoa học thành phản khoa học, hay đánh tráo khái niệm tự do, cộng đồng, xã hội, tổ quốc-nước-quốc gia như sau:

Đánh tráo khái niệm đúng thành sai có dạng, như: sức sống đúng biến thành “sức mạnh” sai, hay thành “sức mạnh mềm” càng sai nhiều [1]; đối tượng không phản động (đối tượng chân thật) đúng, bị cho là “đối tượng phản động” (đối tượng không chân thật) sai [2]; phát triển là đúng đổi thành khát vọng “phát triển mạnh mẽ” sai [3], hay đổi thành “tốc độ phát triển” sai to [4]; phát triển đúng đổi thành “phát triển rút ngắn” [5] và “chặng đường phát triển mới” vẫn sai [6], thậm chí thành “đột phá phát triển” cũng vẫn sai [7], hay đổi thành “phát triển vượt bậc” [8] hoặc “phát triển đảng viên trẻ” [9] và “phát triển công dân số” lại càng sai [10]. Những điều này do loài người không hiểu rõ thực chất sự chân thật của sức sống, đối tượng không phản động, hay không hiểu rõ thực chất của “phát triển” – khái niệm biểu hiện môi trường sống trong sạch hài hòa, công bằng bình đẳng công lý của con người; phát triển gắn liền với công dân chân thật; có công dân chân thật là có phát triển; công dân số dương người không chân thật không phát triển, công dân số âm người chưa chân thật chưa phát triển, công dân số thực người chân thật là phát triển, dạng mô hình: chưa chân thật chưa phát triển – chân thật phát triển – không chân thật không phát triển. Tức phát triển không phải là “quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ chưa tốt đến hoàn hảo về mọi mặt”, là quá trình biến đổi “hoặc làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, hẹp đến rộng, thấp đến cao, đơn giản đến phức tạp” như Từ điển Bách khoa hay Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (2005) nêu ra.

Đánh tráo khái niệm sai ít thành sai nhiều có dạng, như: tiến hóa sai ít thành “thuyết tiến hóa” sai nhiều [11]; tiến hóa là sai ít đổi thành “tiến hóa văn hóa” cũng sai nhiều [12], hay đổi thành “tiến hóa loài người” lại sai nhiều hơn [13]. Điều này do con người không hiểu rõ sự thật “tiến hóa” – khái niệm biểu hiện sự sống không văn hóa. Tức là, không thể có “tiến hóa của sự sống” [14] (sự sống tiến hóa), hay không có “sự sống trên Trái Đất đột nhiên tiến hóa” [15], tiến hóa cũng không thể biến đổi dần “theo hướng phát triển từ thấp lên cao; trái với thóai hóa” như các từ điển đã nêu ra.

Đánh tráo khái niệm khoa học thành phản khoa học có dạng, như: khoa học là đúng thành “khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin” [16] hay “ngành Chủ nghĩa xã hội khoa học” sai phản khoa học [17], hoặc khoa học là tiến bộ thành “Khoa học Quân sự” không tiến bộ cũng phản khoa học [18], bởi quân sự mang tính bạo lực giết người. Điều này do con người không hiểu rõ sự thật “khoa học” – khái niệm biểu hiện sự thật – tức sự chân thật trong cuộc sống của loài người; loài người sống chân thật thì có khoa học, loài người sống giả dối không có khoa học, như “tăng trưởng” hay “tăng trưởng ấn tượng” [19] không khoa học còn phát triển thì khoa học. Tức là, khoa học không phải hệ thống “tri thức tích lũy trong quá trình lịch sử và được thực tiễn chứng minh, phản ánh những quy luật khách quan của thế giới bên ngoài cũng như của hoạt động tinh thần của con người, giúp con người có khả năng cải tạo thế giới hiện thực” như Từ điển Tiếng Việt nêu ra.

Đánh tráo khái niệm tự do có dạng, như: khái niệm tự do đổi thành “chủ nghĩa tự do” [20] (tự do không chân thật) hay “chủ nghĩa tự do mới” [21] – tự do cũng không chân thật. Điều này do giới nghiên cứu không hiểu rõ “tự do” – khái niệm biểu hiện sức sống chân thật của con người; người có sức sống giả dối (độc ác) là người bạo lực hay người cai trị; người có sức sống chân thật là người tự do, người mất sức sống chân thật thì mất tự do. Chẳng hạn, người bị cai trị hay người nô lệ là mất tự do; người làm theo tư tưởng người khác cũng mất tự do, như mất tự do khi “làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” [22]; người dùng bạo lực là cướp tự do của người khác; “‘kẻ độc quyền’” [23] là cướp quyền tự do của người khác, “đảng cầm quyền” [24] làm mất quyền tự do của đảng khác. Tức tự do không phải là “phạm trù triết học chỉ khả năng biểu hiện ý chí, làm theo ý muốn của mình trên cơ sở nhận thức được quy luật phát triển của tự nhiên và xã hội” hay toàn thể “trạng thái một dân tộc, một xã hội và các thành viên không bị cấm đoán, hạn chế vô lí trong các hoạt động xã hội – chính trị”, như Định nghĩa của Oxford Languages và Từ điển Tiếng Việt nêu ra.

Đánh tráo khái niệm cộng đồng có dạng, như: khái niệm cộng đồng đúng đổi thành “chủ nghĩa cộng đồng” là sai [25]; người trong tổ chức cộng đồng đúng đổi thành “người cộng sản” [26] hoặc “tổ chức cộng sản” sai [27], hay chủ nghĩa cộng đồng sai đổi thành “chủ nghĩa cộng sản” càng sai [28], bởi vì, chỉ có cộng đồng người chứ không có cộng sản người. Điều này do giới nghiên cứu không hiểu rõ “cộng đồng” – khái niệm biểu hiện xã hội các loài phát triển trên trái đất. Tức là, không thể có chủ nghĩa cộng sản, cũng không thể có chủ nghĩa cộng đồng, hay cộng đồng không phải là “một nhóm xã hội của các cá thể sống chung trong cùng một môi trường thường là có cùng các mối quan tâm chung” hoặc “những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội, như Từ điển Bách khoa và Từ điển Tiếng Việt nêu ra.

Đánh tráo khái niệm xã hội có dạng, như: xã hội đúng đổi thành “xã hội hóa” [29] và “xã hội hiện đại” sai [30]; “xã hội chủ nghĩa” [31] sai khi đổi thành “chủ nghĩa xã hội” cũng vẫn sai [32]; hay “chủ nghĩa xã hội hiện thực” sai [33], khi đổi sang thành “chủ nghĩa xã hội đặc sắc” [34] hoặc “chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa” càng sai [35], bởi khái niệm xã hội chưa được con người làm rõ. Trong các cuốn từ điển, xã hội chỉ được hiểu khái quát là “hình thức sinh hoạt chung có tổ chức của loài người ở một trình độ phát triển nhất định, được hình thành trong quá trình lịch sử” hay “đông đảo những người sống cùng một thời”, chứ không hiểu rằng, xã hội là cộng đồng các loài phát triển trên trái đất; hay giới nghiên cứu không hiểu đúng tính chất xã hội loài vật, bản chất xã hội loài người, thực chất xã hội loài vật loài người trên trái đất.

Đánh tráo khái niệm tổ quốc-nước-quốc gia có dạng, như: tổ quốc-nước (đúng đắn) đổi sang “nhà nước” [36] hoặc “lợi ích của nhà nước” thành sai lầm [37], hay nhà nước sai viết thành “mô hình nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa” càng sai [38]; bởi vì, nước chưa được giới nghiên cứu hiểu đúng. Trong các cuốn từ điển, nước được hiểu khái quát là tính chất bản chất “lỏng, nói chung” hay vùng đất “trong đó những người thuộc một hay nhiều dân tộc cùng chung sống dưới một chế độ chính trị – xã hội và cùng thuộc về một nhà nước nhất định”, chứ không hiểu đúng thực chất nước-quốc gia. Tức là, giới nghiên cứu không hiểu tính chất không phải của nước-quốc gia, lợi ích cá nhân sai; bản chất nhà nước, lợi ích nhóm chưa đúng; thực chất của nước-tổ quốc-quốc gia, lợi ích cộng đồng đúng, dạng mô hình: nhà nước chưa đúng – nước tổ quốc đúng – không phải nước sai.

Hạn chế hiểu biết đánh tráo khái niệm và khuyến nghị

Thực tế chỉ ra rằng, loài người hiện đang không hiểu biết khái niệm, đánh tráo, đánh tráo khái niệm hay khái niệm bị đánh tráo, kể cả những người chuyên nghiên cứu ngôn ngữ.

Trong các cuốn từ điển, như trong Từ điển Tiếng Việt, khái niệm chỉ được nhìn khái quát là ý nghĩ “phản ánh ở dạng khái quát các sự vật và hiện tượng của hiện thực và mối liên hệ giữa chúng”, chứ không nhìn khái niệm là hiện thực toàn diện của sự vật và hiện tượng, dạng mô hình: hiện tượng không phải khái niệm – hiện thực khái niệm – sự vật chưa phải khái niệm; đánh tráo chỉ được nhìn khái quát là dùng “mánh khóe gian lận để thay thế”, chứ không nhìn là sự không chân thật của con người, dạng mô hình: không chân thật là đánh tráo – chân thật không đánh tráo – chưa chân thật là đánh tráo.

Do không hiểu biết đánh tráo, khái niệm, đánh tráo khái niệm, nên giới nghiên cứu mắc bệnh u mê ngôn ngữ, làm cho loài người tư duy và hành động giả dối, độc ác với nhau, như: tư duy hiểu biết không chân thật hay không văn hóa không phát triển, dẫn đến bạo lực nội chiến và chiến tranh, huỷ hoại môi trường sống của chính mình.

Tức là, giới nghiên cứu không hiểu rằng, hiện thực là khái niệm, khái niệm là hiện thực; khái niệm là khoa học, khoa học là khái niệm; không hòa bình hay chiến tranh là đánh tráo, hòa bình không chiến tranh là không đánh tráo; chân thật là không đánh tráo, không đánh tráo là chân thật; huỷ hoại môi trường là đánh tráo, không đánh tráo là bảo vệ môi trường;tư duy hiểu biết không chân thật là không văn hóa, không văn hóa là tư duy hiểu biết không chân thật, v.v…

Do vậy, tác giả khảo luận khuyến nghị như sau:

1) Hiểu đúng tư duy

Hiện nay, giới nghiên cứu học thuật không hiểu đúng tư duy, nguyên nhân làm cho loài người còn mê muội, không biết tư duy chân thật trong cuộc sống.

Tư duy được hiểu như sau: tính chất tư duy không chân thật, cá nhân không hiểu biết, không là khái niệm; bản chất tư duy chưa chân thật, nhóm chưa hiểu biết, chưa là khái niệm; thực chất tư duy chân thật, cộng đồng hiểu biết là khái niệm.

Tức hiểu biết là khái niệm tư duy chân thật, khái niệm tư duy chân thật là hiểu biết; người chân thật hiểu đúng khái niệm tư duy, hiểu đúng khái niệm tư duy là người chân thật; không hiểu đúng khái niệm tư duy là giới người u mê, giới người u mê do không hiểu đúng khái niệm tư duy.

Chẳng hạn, tư duy văn hóa cộng đồng là đúng, tư duy “văn hóa dân tộc” là sai [39]; văn hóa còn cộng đồng còn là đúng, “văn hóa còn dân tộc còn” là sai [40], bởi dân tộc chỉ là một nhóm người; tư duy công nghệ chân thật là đúng đắn, tư duy về “công nghệ số” là sai lầm [41], bởi công nghệ chân thật là số thực còn công nghệ không chân thật là số dương; tư duy xã hội chân thật là đúng đắn, tư duy về “xã hội số” là sai lầm [42], bởi xã hội chân thật là số thực còn xã hội không chân thật là số dương; tư duy triển lãm chân thật là đúng đắn, tư duy về “triển lãm số” là sai lầm [43], bởi triển lãm chân thật là số thực còn triển lãm không chân thật là số dương; tư duy chân thật “khái niệm quốc tế” đúng đắn, tư duy “tiến hóa của khái niệm quốc tế” sai lầm [44], bởi chỉ có văn hóa quốc tế chứ không có tiến hóa quốc tế; người không theo chủ nghĩa là tư duy chân thật, người theo chủ nghĩa là tư duy không chân thật, như: người theo chủ nghĩa tư bản, dân tộc, phát xít, xã hội, cộng sản hay bá quyền đều tư duy không chân thật.

2) Hiểu đúng sự thật

Hiện nay, giới nghiên cứu học thuật không hiểu đúng sự thật, nguyên nhân làm con người hiểu sai khái niệm.

Sự thật được hiểu như sau: tính chất không chân thật, cá nhân không hiểu biết khái niệm; bản chất chưa chân thật, nhóm chưa hiểu biết khái niệm; thực chất chân thật, cộng đồng hiểu biết khái niệm hay khái niệm cộng đồng hiểu biết.

Tức là, sự thật gắn liền với khái niệm hiểu biết; hiểu biết không chân thật là khái niệm không thật, hiểu biết chưa chân thật là khái niệm chưa thật, hiểu biết chân thật là khái niệm sự thật; không hiểu biết chân thật khái niệm là con người u mê – người chỉ thích thắng hay thích tiền-quyền-danh.

Chẳng hạn, không đánh tráo là khái niệm chân thật không chủ nghĩa, đánh tráo là khái niệm không chân thật chủ nghĩa, như “chủ nghĩa nhân đạo” [45], “chủ nghĩa tư bản” hay “chủ nghĩa cộng sản” đều không chân thật [46]; đánh tráo không là khái niệm sự thật, khái niệm sự thật là không đánh tráo; khái niệm chữ tiếng chân thật là văn hóa, văn hóa là khái niệm chữ tiếng chân thật; khái niệm chữ tiếng không chân thật là đánh tráo, đánh tráo là khái niệm chữ tiếng không chân thật; không chân thật không là khái niệm triết học, khái niệm “Phản triết học” là không chân thật [47]; không phát triển là loài người không chân thật, loài người không chân thật là không phát triển – tức loài người không tạo ra môi trường trong sạch hài hòa, công bằng bình đẳng và công lý.

3) Sửa đổi nội dung học thuật các cuốn từ điển

Thực tế cho thấy rằng, nội dung học thuật từ điển các loại chưa đúng, thậm chí thiếu tính khoa học.

Nội dung học thuật của từ điển biểu hiện như sau: tính chất hình thức không học thuật của từ điển, thuật ngữ khái niệm không khoa học; bản chất nội dung chưa học thuật của từ điển, thuật ngữ khái niệm chưa khoa học; thực chất nguyên lý học thuật của từ điển, thuật ngữ khái niệm khoa học.

Điều đó có nghĩa, cần sửa các từ điển theo nguyên lý học thuật – sự chân thật của thuật ngữ khái niệm; tức thuật ngữ khái niệm đều là sự chân thật, không chân thật không phải là thuật ngữ khái niệm. Do vậy, cần sửa nội dung các thuật ngữ khái niệm để bảo đảm học thuật của từ điển.

Chẳng hạn, thuật ngữ quyền là quyền con người trong cộng đồng, chứ không phải “nắm quyền” [48] hay “cầm quyền” [49]; khái niệm sự thật là sự chân thật của loài người, chứ không chỉ là cái có thật, “cái có trong thực tế” mà Từ điển Tiếng Việt nêu ra.Tức là, loài người chân thật thì có thuật ngữ quyền, có khái niệm sự thật; loài người dối trá thì loài người không có quyền hay sự thật.

Tương tự, khái niệm luật là luật chân thật phát triển – tức luật chân thật là có môi trường sống thiên nhiên và xã hội, luật giả dối thì môi trường sống thiên nhiên xã hội mất dần; khái niệm sự sống là sự chân thật của con người trong cuộc sống cộng đồng các loài, con người dối trá là sự sống các loài mất dần; trí tuệ nhân tạo là người chưa chân thật, người chưa chân thật là “trí tuệ nhân tạo” (AI) [50]; người chân thật là trí tuệ nhân tạo chân thật, trí tuệ nhân tạo chân thật bởi người chân thật; trí tuệ nhân tạo gắn với máy tính chưa chân thật, trí tuệ chân thật gắn với con người chân thật; chuyển đổi số thực là có học thuật, “chuyển đổi số” dương là không có học thuật, tức không thể có “thúc đẩy chuyển đổi số là trí tuệ nhân tạo” [51]; công nghệ số chân thật là phát triển, công nghệ số giả dối là không phát triển, tức công nghệ số không phải là “một bước phát triển cao hơn của công nghệ thông tin” như giới nghiên cứu nêu ra [52]; khái niệm tinh hoa là sự chân thật của con người, con người dối trá tư duy hành động không là tinh hoa, dối trá không thể có “nhân lực tinh hoa” [53] hay không thể có “đại học tinh hoa đẳng cấp thế giới” như những người tư duy giả dối nêu ra [54].

Kết luận

Khái niệm biểu hiện thực chất hiện thực giữa sự vật hiện tượng; sự vật hiện tượng không là khái niệm, còn hiện thực là khái niệm hay sự chân thật của khoa học. Con người chân thật là không đánh tráo khái niệm; con người thiếu chân thật thì đánh tráo khái niệm, làm cho con người không văn hóa, từ điển không khoa học không văn hóa; hay khái niệm đánh tráo là do con người giả dối, con người thiếu tri thức và kém hiểu biết, ý thức sống thiếu nhân văn không xứng đáng là con người.

Hiện nay, khái niêm, đánh tráo khái niệm hay khái niệm bị đánh tráo không được con người hiểu rõ; giới nghiên cứu cũng không hiểu rõ chúng.Đây là nguyên nhân làm con người nhiều dối trá; thiên nhiên bị tàn phá ngày càng nghiêm trọng; xã hội quá nhiều bạo lực, chạy đua vũ trang chiến tranh xâm lược, không phát triển bền vững. Do vậy, các quốc gia cần xây dựng luật chân thật phát triển; công dân các quốc gia cần sống chân thật, sống có văn hóa; người văn hóa là văn minh biết yêu người; người yêu thương người là không đánh tráo khái niệm hay không giả dối, không có bạo lực và chiến tranh mà có quốc thái dân an, cộng đồng người có cuộc sống hạnh phúc.

……………………….

Tài liệu trích dẫn:

[1] https://baochinhphu.vn/van-hoa-la-suc-manh-mem-la-nang-luong-goc-vo-tan-cua-dan-toc-viet-nam-102250823134859831.htm

[2] https://baochinhphu.vn/khoi-to-le-dinh-luong-doi-tuong-phan-dong-dac-biet-nguy-hiem-102224589.htm

[3] https://giaoducthoidai.vn/khat-vong-phat-trien-manh-me-cua-dang-bo-va-nhan-dan-tinh-thai-nguyen-post748735.html 

[4] https://www.vietnam.vn/thach-thuc-ve-tinh-trung-thuc-cua-tin-tuc-khi-toc-do-phat-trien-va-ap-dung-ai-o-muc-nhay-vot

[5] https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/quan-diem-cua-chu-nghia-mac-lenin-ve-%E2%80%9Cphat-trien-rut-ngan%E2%80%9D-va-su-van-dung-cua-dang-cong-san-viet-nam-p28845.html

[6] https://baomoi.com/niem-tin-vao-chang-duong-phat-trien-moi-c54063504.epi

[7] https://baochinhphu.vn/mot-so-co-che-chinh-sach-dac-thu-vuot-troi-dot-pha-phat-trien-giao-duc-dao-tao-102251117104217572.htm

[8] https://baomoi.com/thu-tuong-kinh-te-so-co-buoc-phat-trien-vuot-bac-c54045276.epi

[9] https://vov2.vov.vn/doi-song-xa-hoi/phat-trien-dang-vien-tre-tang-nguon-sinh-luc-cho-dang-46954.vov2

[10] https://vov.vn/xa-hoi/bo-cong-an-thong-tin-ve-du-thao-nghi-quyet-phat-trien-cong-dan-so-post1255996.vov