Trang chủ » LUẬN BÀN VỀ KHÁI NIỆM “Ý THỨC”

LUẬN BÀN VỀ KHÁI NIỆM “Ý THỨC”

Tháng Hai 2026
H	B	T	N	S	B	C
	1
2	3	4	5	6	7	8
9	10	11	12	13	14	15
16	17	18	19	20	21	22
23	24	25	26	27	28

Nguyễn Hữu Đổng

Ý thức là gì? Đây có phải là “vấn đề khó nhất chưa có lời giải” mà có người nghiên cứu nêu ra?Người viết khảo luận này thì cho rằng, không có vấn đề gì khó cả khi con người hiểu được sự sống thiên nhiên.Tức sự sống thiên nhiên là ý thức, ý thức là sự sống thiên nhiên; thiên nhiên còn là ý thức còn, thiên nhiên mất là ý thức mất.

Sự thật khái niệm ý thức

Để hiểu biết khái niệm ý thức, trước hết cần nhận thức rõ sự thật “khái niệm” – thuật ngữ “biểu hiện thực chất hiện thực toàn diện của sự vật hiện tượng, dạng mô hình: sự vật không khái niệm – hiện thực khái niệm – hiện tượng không khái niệm” [1]. Tức khái niệm được hiểu là hiện thực; trái lại, hiện thực được hiểu là khái niệm; hiểu hiện thực khái niệm hiểu được ý thức, hiểu ý thức hiểu được hiện thực khái niệm.

Theo đó, ý thức được hiểu bằng sự thật hiện thực như sau: không thật ý thức là hiện tượng không sống; chưa thật ý thức là sự vật chưa sống; sự thật ý thức là hiện thực sự sống giữa không sống và chưa sống. Điều đó có nghĩa, ý thức biểu hiện sự thật hiện thực sự sống; không có sự sống là không có ý thức, không có ý thức tức là không có sự sống.

So sánh ý thức với toán số cho thấy rằng, không thật ý thức tử số số dương (+); chưa thật ý thức mẫu số số âm (-); sự thật ý thức cái gạch ngăn số thực (0), dạng mô hình (+0-) và (+\-). Luận bằng số tự nhiên cũng cho thấy rõ ý thức như sau: tinh thần không sống số 1 không là thiên nhiên; vật chất chưa sống số 2 chưa là thiên nhiên; ý thức sự sống số 3 là thiên nhiên. Tức ý thức là sự sống thiên nhiên, không có sự sống thiên nhiên thì không có ý thức; vật chất chưa là sự sống thiên nhiên, tinh thần không là sự sống thiên nhiên, ý thức là sự sống thiên nhiên. Ý thức và vật chất cùng có trong thiên nhiên, chứ không phải cái nào có sau có trước; quan điểm “chủ nghĩa duy vật” và “chủ nghĩa duy vật biện chứng” [2] hay vật chất có trước ý thức là sai lầm, còn “ý thức có trước vật chất” [3] – “vật chất đi trước ý thức” [4] cũng sai lầm.

Ý thức gắn liền với hiểu biết, xã hội, chân lý, đất, nước, cây cối, thế gian, môi trường, thiên nhiên, sự sống hay con người. Chẳng hạn, ý thức là con người hiểu biết, không có ý thức là con người không hiểu biết; ý thức thiên nhiên là sự sống của giới vật, ý thức xã hội là cuộc sống của giới người, tức không thể “xây dựng ý thức xã hội mới, từ đó góp phần vào thành công của quá trình xây dựng đất nước phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [5] như có người nghiên cứu nêu ra; người không có ý thức thì giống như con vật, bởi con vật mạnh thường ăn hiếp con vật yếu; ý thức là chân lý, không có ý thức là không có chân lý, tức không thể “nâng cao ý thức” [6] – nâng cao chân lý; có ý thức là có thiên nhiên, không có ý thức là không có thiên nhiên, tức không thể cải tạo thiên nhiên (cải tạo tự nhiên) hay không thể “cải tạo rừng tự nhiên” [7]; môi trường nước sạch có ý thức, môi trường nước độc hại không có ý thức; nước quá nóng quá lạnh không có ý thức, nước tinh khiết hay mát mẻ trong sạch thì có ý thức; nước nghe lời nhân từ thì sạch và tinh khiết, nước nghe lời chửi rủa thì bẩn không tinh khiết, hay bạo lực ngôn ngữ có thể “giết chết một chậu cây” [8]; có ý thức là có cây và người, không có ý thức tức không có cây và người; cây và người có ý thức chân thật rất ghét bạo lực chiến tranh, bởi bạo lực chiến tranh tàn phá môi trường sống của cây và người.

Luận bàn về ý thức cho thấy rằng, sự sống thiên nhiên biểu hiện đất nước trời và trái đất xanh có môi trường trong sạch hài hòa; khái niệm này chỉ ra rằng, thời gian chưa có ý thức đất chưa phát triển, chưa có môi trường sống; không gian không có ý thức trời không phát triển, không có môi trường sống; thế gian có ý thức đất nước trời phát triển, có môi trường sống. Nói cách khác, ý thức không chân thật, trời không có môi trường sống phát triển; ý thức chưa chân thật, đất chưa có môi trường sống phát triển; ý thức chân thật đất nước trời có môi trường sống phát triển – tức đất nước trời của trái đất xanh có môi trường sống trong sạch hài hòa; môi trường sống bẩn là đất nước trời của trái đất không trong sạch hài hòa.

Hiểu ý thức cho thấy sự thật rằng, thiên nhiên chính là sơn hà – núi sông, tức là, hai tay không thể “xây dựng một sơn hà” [9], bởi vì không thể xây dựng được núi sông và thiên nhiên; cá nhân người không chân thật không có ý thức, không biết bảo vệ gìn giữ sự sống thiên nhiên; nhóm người chưa chân thật chưa có ý thức, chưa biết bảo vệ gìn giữ sự sống thiên nhiên; cộng đồng người chân thật có ý thức, biết bảo vệ gìn giữ sự sống thiên nhiên. Theo đó, ý thức chính là cộng đồng người biết bảo vệ gìn giữ sự sống thiên nhiên hay bảo vệ gìn giữ môi trường sống của thiên nhiên trong sạch hài hòa; cộng đồng người thiếu ý thức thì thiếu môi trường sống của thiên nhiên, hay thiếu môi trường trong sạch hài hòa trong cuộc sống.

Ý nghĩa hiểu biết khái niệm ý thức

Hiểu biết ý thức có ý nghĩa rất lớn, mà từ xa xưa con người chưa biết đến; bởi vì, hiểu ý thức là hiểu được mọi vấn đề của cuộc sống các loài trong thiên nhiên, kể cả hiểu được nguồn gốc của chúng. Chẳng hạn, hiểu được các vấn đề sau:

1) Hiểu được văn hoá – khái niệm biểu hiện sự chân thật của con người. Con người chân thật là có văn hoá ý thức, con người không chân thật không có văn hoá ý thức; hay con vật không có văn hoá ý thức, còn con người thì có văn hoá ý thức. Điều đó có nghĩa, thực thể con người có giá trị văn hoá, vật thể và phi vật thể con người không có giá trị văn hoá; tức không có giá trị “văn hoá vật chất” [10] hay “văn hoá tinh thần” [11] mà có giá trị văn hoá ý thức tâm linh; có phát triển văn hoá chứ không có “dòng chảy văn hoá” [12] như người nghiên cứu kém hiểu biết nêu ra; người sống không chân thật không có văn hoá, người sống chân thật là có văn hoá; hay người không có ý thức sống không có văn hoá, người có ý thức sống là có văn hoá. Do vậy, văn hoá văn minh chính là ý thức sống, ý thức sống chính là văn hoá văn minh; là con người cần phải có văn hoá, không có văn hoá là con người giả dối hay con người u mê, vừa lệch lạc vừa thiếu văn hoá hiểu biết. Điều này được biểu hiện như: người theo “chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh” [13] thiếu văn hoá vì đây là chủ nghĩa và tư tưởng cá nhân, còn người theo “chủ nghĩa tư bản” hay “chủ nghĩa xã hội” và “chủ nghĩa cộng sản” [14] cũng thiếu văn hoá vì chỉ biết làm “giầu về vật chất” [15] không biết làm giầu về ý thức, đồng thời đã hiểu thiên lệch về cộng đồng – tức hiểu lệch lạc về xã hội và cộng đồng.

2) Hiểu được văn hoá thuật ngữ – khái niệm biểu hiện thuật ngữ liêm chính, hay thuật ngữ chân thật chân thực trung thực. Hiểu thuật ngữ liêm chính là người chân thật, không hiểu thuật ngữ liêm chính người không chân thật; người có thuật ngữ liêm chính thì có ý thức, người không có thuật ngữ liêm chính là thiếu ý thức. Do vậy, con người cần có thuật ngữ liêm chính; thiếu thuật ngữ liêm chính con người thiếu văn minh. Thí dụ, vô cảm là thuật ngữ khái niệm vô văn hoá, người vô cảm biểu hiện tính ác với đồng loại; bạo lực là thuật ngữ không liêm chính, bởi bạo lực dẫn đến xung đột và chiến tranh; chiến tranh là thuật ngữ không liêm chính, vì chiến tranh là loài người tự huỷ diệt mình; sai lầm là thuật ngữ không văn hoá, do sai lầm dẫn đến thiếu ý thức hiểu biết, hay dẫn đến thiếu ý thức sống trong cộng đồng; “chủ nghĩa nhân văn” [16] là thuật ngữ không văn hoá, bởi chủ nghĩa là tư tưởng lệch lạc của con người – tức con người có tư tưởng thiếu nhân văn; học thuyết hay chủ nghĩa là thuật ngữ không liêm chính, bởi học thuyết không gắn với phát triển loài người, mà chỉ có “tiến hoá của loài người” [17]; thuật ngữ cộng sản là không liêm chính, bởi đây chỉ là “lý tưởng cộng sản” [18] chứ không phải lý tưởng chân thật của cộng đồng người về công bằng bình đẳng bác ái.

3) Hiểu được thuật ngữ văn học – khái niệm biểu hiện con người chân thật sáng tạo ra các tác phẩm có giá trị cho cộng đồng, như sách báo, phim ảnh, điêu khắc, kiến trúc hay nhạc hoạ có văn hoá. Tức là, văn học văn hoá là văn học có chất lượng, văn học thiếu văn hoá văn học thiếu chất lượng; người chân thật có ý thức văn học nhân đạo, người thiếu chân thật thiếu ý thức văn học nhân đạo; hay thiếu ý thức chân thật là thiếu văn học chân thật, có ý thức chân thật thì có văn học chân thật – văn học văn hoá văn minh của loài người; “xã hội chủ nghĩa trong văn học” sai lầm [19], hay văn học xã hội chủ nghĩa là sai, bởi chỉ có văn học xã hội văn hoá hay phát triển văn minh; văn học truyền thống hay “văn học Việt Nam: Bám rễ vào truyền thống” [20] không chân thật không văn minh, văn học truyền thống chân thật thì văn minh; văn học của cộng đồng người là văn minh không lệch lạc; văn học của nhóm người là không văn minh – lệch lạc, hay “văn học Việt Nam” không văn minh [21], bởi đây vẫn là văn học của nhóm người – tức văn học của một đất nước-tổ quốc hay văn học biểu hiện có “tính đảng” (tính nhóm) [22], chứ không phải có tính cộng đồng người. Do đó ý thức văn học cần chân thật, bởi thiếu ý thức chân thật là văn học thiếu chất lượng văn hoá lành mạnh và văn minh; thiếu ý thức văn học là thiếu ý thức sống, hay thiếu ý thức văn học không phải con người, bởi con người hiểu biết văn học còn con vật không hiểu biết văn học.

4) Hiểu biết được con đường phát triển – khái niệm biểu hiện con đường có môi trường trong sạch hài hòa, công bằng bình đẳng và công lý. Con đường phát triển là triết học, triết học là con đường phát triển bởi triết học tư duy sự sống thiên nhiên và xã hội; con đường phát triển là toán học, con đường toán học hay toán học là con đường phát triển bởi toán học cũng tư duy sự sống thiên nhiên và xã hội; con đường phát triển là văn hoá, con đường văn hoá hay văn hoá là con đường phát triển bởi văn hoá là cuộc sống hòa bình trong thiên nhiên và xã hội. Điều đó có nghĩa, con đường không phát triển là có chiến tranh, có chiến tranh là con đường không phát triển; con đường phát triển là hòa bình, hòa bình là con đường phát triển; con đường phát triển và đất nước phát triển gắn liền với nhau; không có con đường phát triển thì không có đất nước phát triển. Do vậy, là công dân của đất nước, cần hiểu biết xây dựng con đường phát triển; biết xây dựng con đường phát triển là biết xây dựng đất nước phát triển bền vững – tức xây dựng đất nước có môi trường trong sạch hài hòa lâu bền, công bằng bình đẳng công lý vững chắc.

5) Hiểu biết được mẹ thiên nhiên trái đất xanh – khái niệm biểu hiện mẹ của ý thức các loài sinh vật động vật thực vật và người. Mẹ thiên nhiên và ý thức của người gắn liền với nhau trên trái đất xanh; trái đất xanh mất là mẹ thiên nhiên mất; mẹ thiên nhiên mất là ý thức và người đều mất. Do vậy, là con người, cần hiểu biết và bảo vệ mẹ thiên nhiên, tức bảo vệ và giữ gìn trái đất xanh; hiểu được mẹ thiên nhiên trái đất xanh là hiểu chính ta; bảo vệ mẹ thiên nhiên trái đất xanh là bảo vệ chính ta – tức bảo vệ sự sống thiên nhiên và loài người, chứ không chỉ bảo vệ đất nước – “bảo vệ Tổ quốc” [23], hay không phải lời hiệu triệu “Tiến lên! Toàn thắng ắt về ta!” được nhắc lại với một nội hàm mới: hiệu triệu để hành động, để tổ chức thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng” [24], bởi ta là sự sống thiên nhiên và xã hội, còn nó không phải là sự sống thiên nhiên và xã hội.

6) Hiểu biết được nguồn gốc sự sống các loài – khái niệm biểu hiện thiên nhiên tạo hoá ra, hay thiên nhiên tạo hoá các loài có ý thức; còn thiên nhiên được tạo hoá ra là do có cội nguồn từ “trái đất tự xoay vần quanh nó và xoay xung quanh mặt trời một cách hài hòa trong vũ trụ” [25]. Tức ý thức sống của cỏ cây hoa lá loài vật và loài người đều có cội nguồn từ thiên nhiên được tạo hoá ra trên trái đất của vũ trụ hệ mặt trời; không có thiên nhiên không có cội nguồn sự sống; người thiếu ý thức thiên nhiên là thiếu cội nguồn sự sống, hay nguồn cội ý thức là từ thiên nhiên; cội nguồn sự sống và loài người đều do có thiên nhiên trái đất xanh, không có thiên nhiên trái đất xanh thì không có sự sống ý thức; người thiếu ý thức là người sống vô nghĩa; người có ý thức là người sống có ý nghĩa – tức người sống không tham tiền-quyền-danh hay không tham-sân-si. Do vậy, là công dân quốc gia hay toàn cầu, cần có ý thức sống hay sống chân thật với nhau; đồng thời cần phải hiểu rằng, khi lạy người đã mất,“lạy Phật hay tổ tiên là lạy chính mình” [26] – tức người lạy như vậy là cần phải chân thật trong cộng đồng, bởi đây là tư tưởng thành tâm xây dựng ý thức chân thật của con người trong quốc gia và toàn cầu.

Hạn chế hiểu biết ý thức và khuyến nghị

Thực tế cho thấy rằng, lâu nay loài người kể cả giới nghiên cứu chưa hiểu rõ khái niệm “ý thức”. Trong các cuốn từ điển, như trong Bách khoa toàn thư mở và Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học (2005), ý thức chỉ được hiểu khái quát là “sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào bộ óc con người và có sự cải biến và sáng tạo”, khả năng “của con người, phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy” hay sự nhận thức “trực tiếp, tức thời về hoạt động tâm lí của bản thân mình, sự hiểu biết trực tiếp những việc bản thân mình làm”, chứ không hiểu cụ thể là sự sống của muôn loài thiên nhiên kỳ vĩ. Nói cách khác, giới nghiên cứu đang hiểu sai thuật ngữ khái niệm; đặc biệt là ý thức và sự sống thiên nhiên, hay không hiểu rằng, đây không phải là “luận điểm không thể nghĩ, bàn” [27], đây cũng không phải là “vấn đề khó nhất chưa có lời giải” [28], mà do giới nghiên cứu đã chưa làm rõ ý thức sống, hay chưa làm rõ mô hình sự sống như sau: sự không sống – sự sống (ADN) – sự chưa sống.

Do không hiểu biết ý thức nên giới nghiên cứu mắc bệnh kém tư duy nghiên cứu; làm con người thiếu ý thức ngôn ngữ học thuật, thiếu chân thật bảo vệ gìn giữ môi trường sinh thái; hay dẫn đến xung đột, chạy đua vũ trang, nội chiến và chiến tranh, con người không phát triển hay con người không có môi trường trong sạch hài hòa, công bằng bình đẳng và công lý. Điều đó có nghĩa, giới nghiên cứu chưa hiểu rằng, con người chân thật hiểu biết là có ý thức, có ý thức là con người chân thật hiểu biết; con người có ý thức là không chiến tranh, không chiến tranh là con người có ý thức; có ý thức là loài người có phát triển, có phát triển tức là loài người có ý thức; v.v…

Theo đó, bằng hiểu biết chân thật, tác giả khuyến nghị một số vấn đề sau:

Một là, đổi mới cách nghiên cứu.

Cách nghiên cứu hay tư duy có vai trò rất lớn để hiểu biết cuộc sống. Tuy nhiên, đã nhiều năm nay con người không hiểu rằng: ý thức không chân thật là có cách nghiên cứu sai lầm; ý thức chưa chân thật là có cách nghiên cứu chưa đúng đắn; ý thức chân thật là có cách nghiên cứu đúng đắn. Tức là, cần đổi mới cách nghiên cứu từ sai lầm và chưa đúng đắn sang đúng đắn; hay cần đổi mới cách tư duy từ không chân thật và chưa chân thật sang chân thật.

Cách nghiên cứu đúng đắn là khoa học, cách nghiên cứu không đúng đắn là không khoa học. Chẳng hạn, như: cách nghiên cứu chân thật là nghiên cứu đúng đắn, cách nghiên cứu giả dối là nghiên cứu sai lầm; thiếu cách nghiên cứu là thiếu ý thức chân thật; không có cách nghiên cứu là người thiếu ý thức; không có cách nghiên cứu là đất nước không phát triển – tức đất nước không có môi trường trong sạch hài hòa, công bằng bình đẳng công lý trong cuộc sống. Do vậy, muốn đất nước đạt được phát triển, con người cần phải có ý thức chân thật; đặc biệt người làm việc nghiên cứu phải thực lòng chân thật, nghiên cứu vì lợi ích của thiên nhiên giống loài.

Hai là, cần có cách giáo dục ý thức.

Cách giáo dục ý thức vô cùng quan trọng, bởi có cách giáo dục ý thức là người có văn hoá. Tuy nhiên, hiện các nước đều thiếu cách giáo dục ý thức; cội nguồn dẫn đến thói hư tật xấu của con người, như quan liêu tham nhũng lãng phí hay bạo lực nội chiến và chiến tranh; con người chỉ làm giàu tinh thần và vật chất, mà quên làm giàu ý thức sống cho chính mình; hay con người chỉ “nâng cao đời sống vật chất, tinh thần” [29] mà quên coi trọng đời sống ý thức con người.

Cách giáo dục ý thức biểu hiện như sau: giáo dục không chân thật sai lầm, không có cách giáo dục ý thức; giáo dục chưa chân thật chưa đúng đắn, chưa có cách giáo dục ý thức; giáo dục chân thật đúng đắn, có cách giáo dục ý thức. Tức là, cần đổi mới giáo dục từ chưa có cách giáo dục ý thức sang cách giáo dục ý thức, hay đổi mới từ cách giáo dục chưa chân thật sang cách giáo dục chân thật.

Cách giáo dục chân thật là người có ý thức, còn không chân thật người thiếu ý thức. Chẳng hạn, như: cách giáo dục người chân thật là có ý thức nhân văn; cách giáo dục giàu vật chất dẫn tới ý thức tham tiền; cách giáo dục ham chiến thắng gây ý thức tham quyền; cách giáo dục có bằng cấp gây ý thức tham danh; cách giáo dục chân thật là đất nước phát triển, cách giáo dục thiếu chân thật là đất nước thiếu phát triển.

Ba là, giáo dục ý thức sống của con người.

Ý thức sống của con người gắn liền với giáo dục, hay giáo dục con người gắn liền với ý thức sống. Tuy nhiên, do thiếu hiểu biết ý thức sống, nên việc nhận thức và giáo dục ý thức sống của con người không được coi trọng, dẫn đến nhiều tiêu cực trong đời sống xã hội. Do vậy, cần giáo dục ý thức sống cho con người.

Ý thức sống của con người được hiểu như sau: tính chất đạo đức giả, con người thiếu ý thức sống; bản chất đạo đức chưa chân thật, con người vẫn thiếu ý thức sống; thực chất đạo đức chân thật, con người có ý thức sống. Tức là, giáo dục ý thức sống của con người là cần giáo dục sự chân thật. Con người giả dối là con người thiếu hiểu biết, con người chân thật là con người hiểu biết. Theo đó, giới lãnh đạo và giáo chức cần phải giáo dục con người chân thật, đồng thời làm rõ đạo đức là chân thật, hay người chân thật chính là người có đạo đức – tức người có ý thức sống.

Do vậy, muốn giáo dục ý thức sống của con người, giới lãnh đạo và giáo chức phải thành thật chân thật, thành tâm trong giáo dục con người và chính mình, vì lợi ích giống loài của thiên nhiên tươi đẹp kỳ vĩ.

Kết luận

Ý thức đều có điểm chung đồng nhất là sự chân thật của con người, con người không chân thật thì không có ý thức; ý thức là con người sống chân thật với nhau trong các quốc gia. Hiện nay, người dân không hiểu biết ý thức là gì; giới nghiên cứu cũng chưa hiểu rõ khái niệm này.Đây là cội nguồn dẫn đến nhiều tiêu cực trong cộng đồng; công dân thiếu chân thật bảo vệ môi trường sống của thiên nhiên và xã hội. Do vậy, để hiểu đúng ý thức, giới lãnh đạo và nghiên cứu cần đổi mới cách nghiên cứu và giáo dục ý thức, đặc biệt giáo dục ý thức sống cho con người; bởi vì, con người có ý thức là đất nước phát triển bền vững –tức đất nước có môi trường trong sạch hài hòa lâu bền, công bằng bình đẳng công lý vững chắc, gìn giữ được môi trường sống-mẹ thiên nhiên cho các đời sau.

…………………

Tài liệu trích dẫn:

[1] https://diendankhaiphong.org/khai-niem-va-danh-trao-khai-niem-la-gi/

[2] https://www.quanlynhanuoc.vn/2024/07/25/gia-tri-tu-tuong-ph-angghen-ve-chu-nghia-duy-vat-bien-chung-trong-tac-pham-chong-duyrinh/

[3] https://khoahoctamlinh.vn/y-thuc-co-truoc-hay-vat-chat-co-truoc-110.html

[4] https://thesaigontimes.vn/vat-chat-di-truoc-y-thuc/

[5] https://lyluanchinhtrivatruyenthong.vn/quan-diem-cua-triet-hoc-mac-lenin-ve-y-thuc-xa-hoi-va-y-nghia-doi-voi-viec-xay-dung-y-thuc-xa-hoi-moi-hien-nay-p25758.html

[6] https://phapluatxahoi.kinhtedothi.vn/nang-cao-y-thuc-cong-dan-trong-giai-doan-moi-438345.html

[7] https://dantri.com.vn/thoi-su/cai-tao-rung-tu-nhien-ngheo-kiet-da-hoan-thanh-truoc-khi-bi-cam-20171121155953163.htm

[8] https://kenh14.vn/bao-luc-ngon-ngu-giet-chet-mot-chau-cay-thi-nghiem-nho-khien-phu-huynh-giat-minh-vi-nhieu-lan-buong-loi-xuc-pham-con-tre-20200502090707034.chn

[9] https://nhandan.vn/anh-cau-truyen-hinh-hai-tay-xay-dung-mot-son-ha-tai-diem-cau-ben-nha-rong-thanh-pho-ho-chi-minh-post939721.html

[10] https://www.thinhvuongvietnam.com/Content/van-hoa-vat-chat-va-van-hoa-xa-hoi-thoi-ky-dai-viet-262710