Trang chủ » ÚC trong ngọn lửa của chủ nghĩa thực dân

ÚC trong ngọn lửa của chủ nghĩa thực dân

Tháng Bảy 2020
H B T N S B C
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Tìm chuyên mục

Tác giả: Jürgen Zimmerer
Người dịch: Tôn Thất Thông

Diễn Đàn Forum giới thiệu: Những trận mưa mấy ngày qua đã góp phần giập tắt các đám cháy rừng ở miền Đông nước Úc, trong khi thần lửa vẫn tiếp tục hoành hành ở phía Đông Nam và Nam đất nước này. Những đám cháy kéo dài từ gần nửa năm nay, bắt đầu từ tháng 8.2019, đã thiêu huỷ một diện tích rừng hơn 10.000 km2 (tương đương vói diện tích Bồ Đào Nha, hơn gấp đôi nước Bỉ), và theo một bản sơ kết của chính phủ Úc được công bố hôm 20.1.2020, ít nhất 10% của môi trường tự nhiên của 327 loài thảo mộc, cầm thú trong danh sách được bảo vệ đã bị tiêu huỷ. Trước đó, theo ước tính của đại học Sydney, khoảng một tỉ cầm thú đã bị chết vì hoả hoạn. Một “Tchernobyl về môi trường”, theo xã luận báo Le Monde ngày 18.1.2020. Người ta cũng không thể quên, một diện tích tương đương rừng nhiệt đới ở Amazone, Brasil, cũng đã làm mồi cho thần lửa từ tháng 8.2018 tới tháng 7.2019, và nhiều nhà hoạt động môi trường đã chỉ ra nguyên nhân của sự gia tăng ấy: chính sách của chính phủ Jair Bolsonaro dung túng việc phá rừng vì mục tiêu kinh tế trước mắt. Không phải ngẫu nhiên mà nạn cháy rừng ở Brasil năm 2019 đã tăng 30% so với năm trước : diện tích rừng bị phá đã tăng gấp 4 trong năm này, so với trung bình của ba năm trước (nguồn: Futura Planète). 

Úc không bị nạn phá rừng ồ ạt, nhưng ở đây cũng như ở Brasil,  các nhà nghiên cứu đều chỉ ra mối tương quan giữa cháy rừng trên bình diện rộng với sự nóng lên của hệ sinh thái – nhiều hạn hán hơn – do hoạt động kinh tế – xã hội của con người. Một mối liên hệ mà chính phủ Úc cũng như chính phủ của nhiều nước khác, để bảo vệ cho một hay nhiều ngành kinh tế khai thác tự nhiên của nước mình đã phủ nhận. Tác giả bài viết này, ông Jürgen Zimmerer, giáo sư Lịch sử Thế giới ở đại học Hamburg và là trưởng dự án tổng hợp “Cơ quan nghiên cứu di sản (hậu) thuộc địa – Hamburg”, đi xa hơn trong phân tích mối tương quan đó: sự khai thác tài nguyên Úc của người Âu từ hơn hai thế kỷ nay, dưới ý thức hệ “tăng trướng không ngừng” và với tư thế của những người thực dân, đã huỷ hoại môi trường sống tự nhiên của những người thổ dân Úc, đẩy họ ra bên lề xã hội. Kết luận của ông không thể không làm cho chúng ta suy nghĩ.

***

Các vụ hỏa hoạn là kết quả của sự bành trướng tư bản ở châu Âu: Thật là tiện lợi, hệ lụy của ý thức hệ “tăng trưởng không ngừng” chỉ xảy ra ở đầu kia của thế giới.

Những hình ảnh giống ngày tận thế từ Úc nhắc nhở chúng ta về một hành tinh có thể bị tổn thương. Một khu vực rộng lớn hơn nước Bỉ đang nằm trong bão lửa. Nếu sắp các đám cháy nhỏ lên một đường thẳng, bức tường lửa đó sẽ dài bằng con đường từ Úc đến Afghanistan, [gần một nửa vòng xích đạo].

Hơn 20 người đã tử vong và ước tính có tới một nửa tỉ thú vật bị thiêu sống. Nhiều loài thú vốn đã có nguy cơ tuyệt chủng trước đây có thể sẽ vĩnh viễn biến mất sau vụ cháy. Các cơn bão lửa đã phá hủy không những cơ sở hạ tầng hiện đại, mà cả các địa điểm văn hóa và xã hội của thổ dân mà không hề có sự phân biệt. Những người thổ dân này, vốn đã bị tước đoạt quyền sống và bị xô đuổi khi người châu Âu đặt chân tới đây, lại một lần nữa là nạn nhân của những quá trình gạt họ sang bên lề xã hội trên bình diện lớn từ năm 1788.

Một biểu tượng sâu sắc nằm ở chỗ, Úc so với tất cả các nơi khác, là quốc gia đầu tiên trong số các quốc gia công nghiệp giàu có đang thể hiện những hậu quả to lớn của thảm họa biến đổi khí hậu khởi nguồn từ thế giới công nghiệp. Đám cháy này giáng lên đầu nước Úc, một quốc gia có đóng góp lớn nhất cho thảm họa biến đổi khí hậu, nhưng vốn không xuất phát từ ngành công nghiệp của riêng họ, mà xuất phát từ vai trò là nhà xuất khẩu than lớn nhất, là nhà cung cấp nguyên liệu thô này, một loại khoáng sản vốn đang tàn phá môi trường thế giới; điều này rất có ý nghĩa và làm chúng ta nhớ đến lịch sử thuộc địa của Úc.

Sẽ là cực kỳ đạo đức giả khi hếch mũi lên đối với Úc và chính phủ của họ, một chính phủ đã phủ nhận mối liên hệ giữa hỏa hoạn và biến đổi khí hậu vì họ sợ làm tổn hại ngành công nghiệp than quan trọng. Ở nước Đức chúng ta cũng thế, người ta vẫn chưa nói rõ ràng rằng, không chỉ về than – (mà chính Đức sẽ tiếp tục trợ cấp cho ngành than, vì sự vô lý rõ ràng trong bối cảnh này, sẽ là một vấn đề cần bàn riêng) – mà còn là ý thức hệ về sự tăng trưởng không ngừng. Đó là một hệ tư tưởng gần như không thể bị phản bác, mặc dù logic của con người cho thấy rằng, sự tăng trưởng không ngừng vốn dựa trên nền tảng của sự tiêu thụ tài nguyên không giới hạn là điều không thể đạt được, khi tài nguyên trên hành tinh này là hữu hạn.

Bất cứ ai muốn nói về các vụ hỏa hoạn ở Úc và biến đổi khí hậu, thì không được phép im lặng về chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa tư bản khai thác cướp đoạt quá mức. Giải phóng thuộc địa, khắc phục thế giới thuộc địa cũng có nghĩa là: khử cacbon, vâng, phải từ giã các nhiên liệu hóa thạch nói chung. Nhưng điều đó cũng chưa đủ.

Hoặc phải hạn chế tăng trưởng, hoặc phải tìm một hành tinh mới

Ngay từ đầu, chiến thắng toàn cầu của chủ nghĩa tư bản với hệ tư tưởng tăng trưởng không ngừng nằm trong mối quan hệ cộng sinh với chủ nghĩa thực dân. Bành trướng thuộc địa đã cho phép châu Âu thỏa mãn nhu cầu tài nguyên ngày càng tăng, trong lúc người châu Âu không cần phải gánh chịu hậu quả của việc tăng trưởng và tiêu dùng với mức độ nghiêm trọng. Việc châu Âu mở rộng các khu vực thuộc địa đã mang lại nguồn lực mới nằm dưới quyền kiểm soát của họ.

Chính tình-trạng-được-yên-ổn trước các hậu quả của việc khai thác quá mức và chủ nghĩa tư bản lãng phí, khiến cho công dân của các nước công nghiệp giàu có gặp khó khăn trong việc đưa ra kết luận cần thiết từ cuộc khủng hoảng môi trường. Làm thế nào bạn sẵn sàng thay đổi đường lối, nếu mọi thứ cho đến nay đều diễn ra tốt đẹp? Tại sao người ta phải giữ khoảng cách với hệ tư tưởng tăng trưởng không ngừng đang tốt đẹp, nếu những hệ lụy về kinh tế, xã hội và chính trị của nó xảy ra ở một nơi xa xôi khác? Cái giá của hình thức tư bản chủ nghĩa này vẫn được gánh chịu bởi con người và thiên nhiên ở đầu kia của thế giới.

Úc rơi vào tình trạng thuộc địa hóa toàn cầu chỉ mới 230 năm trước – ngay cả khi đó với những hậu quả tàn khốc cho người dân bản địa, vì sự bành trướng của người Âu đã gây ra những hậu quả thảm khốc ở mọi nơi đối với người dân sống ở đó. Ngay từ đầu, việc khai thác tài nguyên và hội nhập vào thị trường thế giới, ban đầu chủ yếu thông qua chăn nuôi cừu, đã là một động lực trong cuộc chinh phục vùng nội địa Úc.

Các vụ hỏa hoạn ở Úc bắt nguồn từ lịch sử đó, trong mối quan hệ giữa bành trướng và công nghiệp hóa châu Âu, với chủ nghĩa thực dân và chủ nghĩa tư bản. Chính nền kinh tế thuộc địa tự nó ngay từ đầu là không hề mang tính bền vững, không bao giờ. Tăng trưởng vô tận là điều không thể có được trên trái đất hữu hạn này. Hoặc bạn phải hạn chế sự tăng trưởng hoặc phải tìm các hành tinh mới. Khoa học giả tưởng trên các phương tiện truyền thông và chính trị mơ ước sự xâm chiếm không gian vũ trụ để tránh các bước khó khăn sẽ xảy ra. Nếu bạn không muốn tin vào điều đó, bạn nên bắt đầu giải phóng thuộc địa về kinh tế và xã hội.

Jürgen Zimmerer (Tôn Thất Thông dịch)

Nguồn tiếng Đức: Australien im Feuer des Kolonialismus, báo Süddeutsche Zeitung ngày 11 tháng 1.2020 (Nhật báo Nam Đức).

Nguồn: Diễn Đàn Forum