Trang chủ » Lịch sử » Lịch sử thế giới (Trang 2)

Category Archives: Lịch sử thế giới

Tháng Bảy 2020
H B T N S B C
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031  

Tìm chuyên mục

Lịch sử văn minh châu Âu (4)

Chủ nghĩa nhân bản
Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức

Chủ nghĩa nhân bản tự bản chất là một trào lưu phản kháng, với mục tiêu trước tiên là chống lại hệ thống quãng bá văn chương và khoa học đương thời. Nhưng nguồn gốc sâu xa hơn của tinh thần phản kháng là sự bất ổn nội tâm của những nhóm người trong xã hội với cuộc sống đô thị hóa, trong đó phong cách tiếp cận thuần lý của họ trong xã hội gặp xung đột với các giá trị truyền thống và lớp người này không tìm thấy một mẫu mực nào trong truyền thống giáo dục gia đình làm gương cho ý thức rèn luyện nhân cách của họ.

[Đọc tiếp]

Lịch sử văn minh châu Âu (3)

Tỉnh giấc giữa đêm dài trung cổ
Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức

Trong một bài viết trước đây, chúng ta đã đi đến kết luận tương đối chắc chắn rằng, ở ngưỡng cửa năm 1000, mọi dân tộc đều nghèo nàn lạc hậu như nhau, trình độ văn minh cũng tương đối ngang nhau. Ngoại trừ một thiểu số quan lại vua chúa và hàng giáo phẩm cao cấp sống xa hoa, còn lại thì mức sống của người dân trên các lục địa đều thô sơ như nhau, mặc không đủ ấm, ăn vừa đủ no để sinh tồn và duy trì nòi giống. Nhưng câu hỏi lý thú là: tại sao trong 800 năm tiếp theo, văn minh châu Âu vượt xa các lục địa khác, trong lúc châu Á giẫm chân tại chỗ? Một phần của câu trả lời – cũng là một phần rất quan trọng – có thể được tìm thấy khi khảo sát giai đoạn hậu trung cổ từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 16, giai đoạn mà nhà sử học François Guizot người Pháp gọi là thời kỳ thử nghiệm, mò mẫm tìm đường.

Xin giới thiệu với độc giả bài đầu tiên trong một loạt nhiều bài khảo sát giai đoạn thử nghiệm hết sức đặc thù này.

[Đọc tiếp]

 

 

Lịch sử văn minh Châu Âu (2)

Gia tài của đế chế La Mã
Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức

Người La Mã tiếp thu nền văn minh Hy Lạp một cách chọn lọc và áp dụng rộng rãi trong đế chế. Nhưng họ rất thực dụng và thể hiện tính chất đó qua nhiều dạng thức khác nhau. Họ pha chế nền triết học huy hoàng của Hy Lạp và làm cho nó hấp dẫn với đám đông. Nếu Aristotle và các học giả khác đã dày công xây dựng một hệ thống giáo dục tuyệt hảo và phong phú, thì người La Mã thu gọn nó lại thành ngành học hùng biện, vì mọi thành công trong chính trị và kinh doanh đều phụ thuộc vào nghệ thuật diễn đạt và thuyết phục người khác. Nói theo ngôn ngữ hiện đại hôm nay: họ tinh giảm giáo dục xuống thành huấn nghiệp.

[Đọc tiếp]

 

Lịch sử văn minh châu Âu (1)

Lúc khởi đầu, mọi dân tộc đều như nhau

Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức

Văn minh châu Âu là một đề tài rất rộng, khó lòng trình bày một cách đầy đủ trong khuôn khổ báo mạng. Vì thế, chúng tôi chỉ có thể trình bày trên trang mạng này những bài biên khảo ngắn thuộc đề tài trên, nhưng có tính chất độc lập, không theo thứ tự thời gian, cũng không theo một chuẩn mực có hệ thống. Tùy lượng thời gian cho phép và điều kiện tiếp cận tài liệu cần thiết, tác giả sẽ lần lượt phổ biến kết quả nghiên cứu để góp phần vào diễn đàn tranh luận. Nếu có lúc vài ba tháng chưa viết xong bài nào vì độ phức tạp của nó, thì cũng là chuyện có thể xảy ra, mong quí độc giả thông cảm.

Xin mời độc giả theo dõi bài đầu tiên như một lời dẫn nhập. Tác giả rất mong được đón nhận nhiều ý kiến phản hồi. Mọi phê bình khen chê đều có ích cho những bài biên khảo tiếp theo.

[Đọc tiếp]

 

Cách Mạng Thế Giới

Tác giả: Eric J. Hobsbawm
Người dịch: Nguyễn Ngọc Giao

LTS Diễn Đàn – Cách đây đúng 100 năm, ngày 7 tháng 11 năm 1917, đã diễn ra tại Petrograd (Nga) những biến cố mở đầu cho một sự kiện lịch sử mang tên Cách mạng tháng Mười. Tác động và hệ quả của nó, ngày nay, chỉ cần đọc qua những “thể trạng” và “lời bình” trên các mạng xã hội tiếng Việt, cũng đủ thấy tầm quan trọng. Vì những lí do hiển nhiên, các bài viết bằng tiếng Việt nhân dịp 100 năm kỉ niệm Cách mạng tháng Mười liên quan tới trải nghiệm lịch sử Việt Nam 80 năm qua và phản ánh tâm tư và não trạng của tác giả, hơn là tới bối cảnh thế giới cách đây một thế kỉ và những cuộc vận động lịch sử từ đó đến nay. Để cung cấp một cách nhìn tổng quan, Diễn Đàn xin giới thiệu với bạn đọc toàn văn một chương sách của nhà sử học Eric J. Hobsbawm. Đó là chương 2 Cách mạng thế giới trong cuốn The Age of Extremes / A History of the World 1914-1991 (Vintage Books, Random House, New York 1996), bản tiếng Pháp L’Âge des Extrêmes / Histoire du Court XXe Siècle (nxb Complexe, 1994). E. J. Hobsbawm được coi là sử gia kiệt xuất của thế kỉ 19, với tác phẩm kinh điển The Age of Empire (Thời đại đế chế) có nói tới trong bài này.Xem thêm về tác giả : Nhà sử học của hai thế kỉ.

[Đọc tiếp]

Nhìn Brexit qua lăng kính lịch sử

Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức tháng 10.2017

Tóm tắt: Brexit là một trong những sự kiện nóng bóng trong năm qua và năm nay. Để có một cái nhìn toàn diện khả dĩ hình dung được tình hình trong tương lai, chúng ta cần trả lời minh bạch ba câu hỏi: Thứ nhất, tại sao Anh rời bỏ EU? Nó liên quan gì đến vai trò, mục đích và cách hành xử của Anh trong quá trình hình thành và phát triển Liên hiệp châu Âu suốt 50 năm qua? Thứ hai, tác động chính trị và kinh tế lên nước Anh sau khi ra khỏi EU, đấy là chưa kể ảnh hưởng về lãnh thổ liên quan đến các vùng trong Vương quốc Anh như Scotland, Bắc Ái Nhĩ Lan và Gibralta, nơi mà đa số người dân đều mong muốn ở lại EU. Thứ ba, tác động chính trị, kinh tế và tâm lý lên 27 nước EU còn lại.

Bài biên khảo sau đây sẽ cung cấp vài tư liệu lịch sử liên quan đến quá trình thành lập EU kể từ thập niên 1950, qua đó góp phần tìm câu trả lời cho câu hỏi thứ nhất đã nêu ở trên. Hai câu hỏi tiếp theo xin gác lại vào dịp khác.

[Đọc tiếp]

Cộng Hòa Weimar: Nền dân chủ chết yểu

Tác giả: Tôn Thất Thông, CHLB Đức

Cộng Hòa Weimar là một giai đoạn lịch sử rất đặc thù của Đức. Nó được khai sinh cuối năm 1918 sau Thế chiến I, nhưng chỉ sống vỏn vẹn 14 năm, trong đó hơn chín năm hỗn loạn, 7 lần bầu cử quốc hội và 14 vị Thủ tướng khác nhau. Cũng trong thời gian này, đảng Quốc xã vươn lên từ số không để nắm chính quyền chỉ sau hơn 10 năm và Hitler đã dẫn dắt nước Đức vào giai đoạn đen tối nhất lịch sử với Thế chiến II. Làm sao có thể cắt nghĩa những hiện tượng khó hiểu đó? Thế chiến I với hệ lụy quá đỗi kinh hoàng, làm sao mà chỉ sau 20 năm có thể xảy ra Thế chiến II còn kinh hoàng gấp bội? Bài nghiên cứu lịch sử sau đây có thể giúp độc giả vài dữ liệu và phân tích cần thiết.

[Đọc tiếp]

Đông Âu 25 năm hậu cộng sản

Đã 25 năm kể từ ngày toàn bộ gần 15 nước Đông Âu sụp đổ, chấm dứt một thời kỳ hơn 45 năm xã hội chủ nghĩa với chế độ độc đảng. Sau đó không lâu Liên Bang Xô Viết cũng tan rã để cho các nước vệ tinh chung quanh giành lại độc lập. Về mặt chính trị, rõ ràng đây là một bước tiến cách mạng lớn nhất thế kỷ. Về mặt kinh tế, các nước Đông Âu có tăng trưởng hơn hay không? Dân chúng Đông Âu bây giờ thỏa mãn hơn với cuộc sống mới hay còn tiếc nuối chế độ cũ? Hai tác giả Shleifer và Treisman làm một tổng kết có giá tri, Trân Ngọc Cư dịch ra tiếng Việt.
Xin mời quí độc giả theo dõi:
Bản dịch của Trần Ngọc Cư: Những nước bình thường: phương Đông 25 năm hậu cộng sản. Pro&Contra, Tháng 11 30, 2014
Bản gốc tiếng Anh của Andrei Shleifer and Daniel Treisman: Normal Countries
The East 25 Years After Communism
. Foreign Affairs November 2014

Hội nghị Yalta 1945: Trật tự mới và kẻ thắng người thua (tóm tắt)

Tác giả: Tôn Thất Thông

Trích nhận xét của Giáo sư sử học Hubertus Prinz zu Löwenstein: “Ngay cả khi chiến tranh chưa chấm dứt, hội nghị Yalta không những quyết định số phận nước Đức, mà còn số phận của châu Âu và Viễn Đông trong nhiều năm sau. Ranh giới Oder-Neisse đã được định đoạt và gắn liền với quyết định này là sự trục xuất hàng triệu người dân Đức ra khỏi quê hương của họ. Sau này, sự kiện Trung Hoa trở thành cộng sản, nước Triều Tiên bị chia đôi và đến năm 1950 chiến tranh nam bắc bùng nổ, và sau đó biến cố Việt Nam, Campuchia và Lào vào năm 1975, tất cả các sự kiện đó đều có nguồn gốc từ Yalta”.

[Đọc tiếp]