Trang chủ » Lịch sử (Trang 12)
Category Archives: Lịch sử
Thời đại khai sáng giúp gì cho chúng ta hôm nay?
Tác giả: Tôn Thất Thông
Có một anh bạn trẻ, thấy tôi viết mấy bài về thời đại khai sáng, đã thân tình nêu thắc mắc rằng, thời đại đó đã trôi qua 300 năm, vậy thì việc tìm hiểu có ích lợi gì cho đời sống trong thế kỷ 21?Thật là một câu hỏi cực kỳ lý thú tôi chờ đã lâu! Khi các giòng tư tưởng của nền triết học tư sản phương Tây vẫn còn là nội dung cấm kỵ trong chương trình giáo dục trung học và đại học ở Việt Nam, chắc hẳn có rất nhiều bạn trẻ nghĩ như trên, nhưng chưa tiện nói ra. Nhưng sẽ vô cùng lý thú, khi các bạn tìm thấy câu trả lời theo phong thái trưởng thành mà triết gia khai sáng Immanuel Kant đề nghị: đi tìm sự thật mà không cần ai sắp đặt giùm, cũng không cần ai áp đặt hướng đi. Vì thế, bài tiểu luận sau đây không có tham vọng trả lời câu hỏi ở trên, mà chỉ mong làm một xung lực kích thích tính tò mò đến người đọc. Sau này, khi tư tưởng tư sản phương Tây không còn là chủ đề cấm kỵ trong guồng máy xuất bản ở Việt Nam, chúng tôi sẽ hoàn tất bộ sách về trào lưu khai sáng với đầy đủ tài liệu để các bạn nghiên cứu thêm.
Về chuyện đặt tên đường Alexandre de Rhodes ở Đà Nẵng
Tác giả: Nguyễn Đắc Xuân, thư gởi GS Nguyễn Đăng Hưng với tựa đề
“Nếu nhầm lẫn thì xin lỗi và im lặng”
DĐKP giới thiệu: Trong thời gian qua có nhiều cuộc tranh luận chung quanh việc đặt tên đường Alexandre de Rhodes ở Đà Nẵng. Giáo sĩ Alexandre de Rhodes quả là có công trong việc xây dựng nền tảng đầu tiên của chữ quốc ngữ (đúng ra, công đầu thuộc về Linh Mục Bồ Đào Nha Francisco de Pina). Nhưng việc lấy tên Alexandre de Rhodes để đặt tên đường ở một thành phố lớn thì cần xem xét nhiều yếu tố khác không kém phần quan trọng. Thí dụ như: Một cách tổng quát, vai trò và hành động của các thừa sai (chức năng của các giáo sĩ như Alexandre de Rhodes) trong đội quân chinh phục thuộc địa như thế nào? Liên hiệp cộng sinh giữa nhiệm vụ truyền giáo và mục đích thôn tính thuộc địa của người Âu như thế nào? Alexandre de Rhodes đã rao giảng cho giáo dân VN những gì về Nho giáo, Phật giáo, đạo thờ cúng ông bà, hay nói chung là về văn hóa Việt Nam? Có phải ông đã làm bước đầu trong kế sách chia rẽ Lương-Giáo ở VN? Có phải ông đã cố ý hoặc vô tình dọn đường cho chính sách sau này của Pháp trong việc tiêu diệt văn hóa VN để dễ bề cai trị? v.v… và sau cùng là câu hỏi: Bàn cân giữa “công” so với “tội” có đủ nặng để tôn vinh đặt tên đường hay không?
Bức thư sau đây của nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân là một tài liệu đáng được tham khảo, dựa trên các tư liệu lịch sử đáng tin cậy để lý giải nhiều câu hỏi liên quan đến hoạt động của các thừa sai nói chung và của Giáo sĩ Alexandre de Rhodes nói riêng trong bối cảnh lịch sử của Giáo hội Công giáo thời hậu trung cổ đang trên đường tiến vào thời kỳ phát triển thuộc địa của người Âu.
Thời đại khai sáng ở châu Âu (4)
Những yếu tố tạo nên con người thế kỷ 17
Tác giả: Tôn Thất Thông
Trong bài trước, chúng ta đã kết luận rằng, trào lưu khai sáng thăng hoa trong thế kỷ 18. Nhưng nói cho cùng, các thành quả của thế kỷ 18 cũng chỉ là bước tiến tất yếu của quá trình vận động khai sáng bắt đầu từ thế kỷ 17, được xem là gốc rễ, và cũng là xung lực cho những thành tựu về sau. Nhưng điều gì đã làm cho thế kỷ 17 quan trọng đến thế? Câu trả lời thật rõ ràng: Là con người! Là tư duy tự do và ý chí hành động của tầng lớp trí thức mới. Vậy yếu tố nào đã làm cho những con người trước đây chỉ biết thuần phục giáo điều ý thức hệ và quyền lực, bỗng trở nên những con người tự chủ đặc biệt của thế kỷ 17, có năng lực làm chuyện lấp biển vá trời, đưa cả lục địa thoát khỏi tình trạng lạc hậu trung cổ?
Thời đại khai sáng ở châu Âu (3)
Khởi đầu và chấm dứt
Tác giả: Tôn Thất Thông
Trào lưu khai sáng đánh dấu sự cáo chung của chế độ phong kiến với cao điểm là hai cuộc cách mạng ở Mỹ và Pháp, để chuẩn bị bước sang chủ nghĩa tư bản bắt đầu từ thế kỷ 19 với các định chế chính trị dân chủ xuất hiện trên khắp lục địa. Dần dần, hầu hết tất các nước ở châu Âu và Bắc Mỹ đều bắt đầu xây dựng thể chế chính trị dựa trên nguyên tắc công pháp và phân quyền. Đó là thành quả lớn lao của trào lưu khai sáng trong thế kỷ 18, làm bàn đạp cho những thay đổi xã hội châu Âu và Bắc Mỹ trong mọi lĩnh vực chính trị, kinh tế, khoa học, kỹ thuật, văn chương, triết học. Bài biên khảo này sẽ cố gắng tìm hiểu trào lưu khai sáng thực sự bắt đầu ở thời điểm nào và lúc nào là (tạm) chấm dứt.
Những khái niệm về châu Âu
Tác giả: Norman Davies
Người dịch: Lê Thành
‘Châu Âu’ là một ý tưởng tương đối cận đại. Nó đã dần dà thay thế khái niệm ‘Thế giới Kitô giáo’ có trước đó, trong một tiến trình tri thức phức tạp kéo dài từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 18. Tuy vậy, thời kỳ quyết định đã được đạt đến vào những thập kỷ trước và sau 1700, sau những thế hệ xung đột tôn giáo…
Từ độc quyền triết học thời trung cổ…
Từ độc quyền triết học thời trung cổ, nghĩ về độc quyền văn hóa và tư tưởng ngày nay: Hậu quả và biện pháp phản kháng.
Tác giả: Tôn Thất Thông
Tóm tắt: Bài tiểu luận này trước hết sẽ trình bày quá trình hình thành tình trạng độc giáo và độc quyền nghiên cứu triết học trong thời trung cổ châu Âu. Tiếp đó chúng ta xem xét những hậu quả tai hại nào xảy đến cho châu Âu vì chế độ độc quyền đó. Mỗi tiểu mục sẽ có vài so sánh với chế độ độc quyền về văn hóa và tư tưởng tại Việt Nam để chúng ta nhìn thấy sự liên hệ. Hậu quả nghiêm trọng của chính sách độc quyền tư tưởng lên văn minh nhân loại được phác họa qua một trường hợp điển hình trong việc nghiên cứu khoa học tự nhiên vào thế kỷ 16. Cuối cùng, chúng ta khảo sát rất sơ lược lộ trình có thể đưa đến tình trạng giải phóng tư tưởng để chống lại chính sách độc quyền.
[Đọc tiếp]
Hoặc xem PDF trên Thời Đại Mới tháng 8.2019 hoăc ở đây
Thời đại khai sáng ở châu Âu (2)
Phương châm của khai sáng
Tác giả: Tôn Thất Thông
Khi thiên nhiên bóc lớp vỏ cứng để làm hiển lộ hạt mầm đã được săn sóc hết sức nâng niu – hạt mầm của xu hướng về lối tư duy tự do – thì dần dần nó sẽ trở lại tác động đến cảm xúc của toàn dân (nhờ thế mà họ sẽ từ từ trở nên có khả năng đạt đến sự tự do để hành động).
Thời đại khai sáng ở châu Âu (1)
Tìm nguồn gốc của trào lưu khai sáng
Tác giả: Tôn Thất Thông
DĐKP giới thiệu: Không có một thời đại nào trong lịch sử tư tưởng loài người cho đến hôm nay lại mang tính thời sự, đồng thời gây ra nhiều giải thích khác nhau thậm chí mâu thuẩn nhau như thời đại khai sáng. Nhưng dù với xu hướng nào, cũng không ai nghi ngờ rằng, thế giới hiện đại như chúng ta thấy hôm nay được bắt đầu bằng những thành quả của thời đại đó. Đối với người Việt Nam, trong bối cảnh văn hóa và tư tưởng còn thuộc độc quyền nhà nước và nguồn tin tức về lịch sử văn minh phương Tây còn hạn chế, việc tìm hiểu thời đại khai sáng lại càng thú vị hơn. Cho đến cuối năm 2019, chúng tôi sẽ phổ biến chừng 10 bài về đề tài này. Xin giới thiệu với độc giả bài đầu tiên và mong được đón nhận nhiều góp ý, phê bình của độc giả.
Giới thiệu sách mới – Tháng 5.2019
Thần kỳ Kinh tế Tây Đức giai đoạn 1949-1969.
Lịch sử – Lý thuyết – Chính sách.
Thật kỳ lạ, không kiếm được trên thị trường chữ nghĩa Việt Nam một cuốn sách biên khảo bằng tiếng Việt về lịch sử kinh tế Đức, mặc dù nước này có nền kinh tế mạnh nhất châu Âu hiện nay. Đối với người Việt Nam, việc tìm hiểu lịch sử kinh tế Tây Đức trong hai thập niên hậu chiến lại càng lý thú hơn…
[Đọc tiếp – diendan.org]
(Nếu đường dẫn bị chặn, xin vui lòng xem tạm bản PDF tại đây)
Richard von Weizsäcker: “Ngày 8 tháng 5 là ngày giải phóng“
Tác giả: Tổng Thống Đức Richard von Weizsäcker
Người dịch: Đỗ Kim Thêm
DĐKP giới thiệu: Chỉ còn vài ngày nữa là đến 8.5, ngày Quốc xã Đức đầu hàng vô điều kiện năm 1945, chấm dứt cuộc Thế chiến II tội ác và tàn bạo nhất lịch sử nhân loại. Bốn mươi năm sau, ngày 8.5.1985, Tổng thống Đức Richard von Weizsäcker đọc một bài diễn văn đặc sắc mà cho đến hôm nay vẫn còn được đánh giá là “bài diễn văn đã đi vào lịch sử với lòng can đảm và sự khoan dung”. Can đảm vì ông nhân danh cả dân tộc để công khai và chính thức thừa nhận với thế giới những tội ác của người Đức dưới thời Quốc xã. Khoan dung vì ông kêu gọi mọi người Đức, một mặt vẫn ghi nhớ tội ác của cha ông để tránh vết xe cũ, mặt khác xóa bỏ hận thù để để cùng nhau xây dựng tương lai. Trong mùa 30.4 năm nay, thiết tưởng các vị lãnh đạo VN cũng nên bày tỏ lòng can đảm để công khai những sai sót, thậm chí tội ác, của chế độ trong quá khứ, đồng thời chân thành tiến hành chính sách hòa hợp dân tộc.
Diễn Đàn Khai Phóng 