Nguyễn Tường Bách

Thủ Thiêm ngày xưa chỉ là một vùng đất hoang dã, nuôi gà vịt, trồng rau muống. Từ Saigon, quận 1 nhìn qua bên kia sông, đó chỉ là một vùng lau sậy, đầy nước và lá cọ. Người dân bên đó ngoài nghề chăn nuôi trồng trọt, họ là dân thợ lặn, sửa chữa tàu bè đậu bến Saigon, cung ứng sản phẩm cho quận 1, quận 3. Họ sống hòa với sông nước, nhà tranh vách đất, không có giấy tờ sổ sách.

Khách ngỡ ngàng ngồi giữa đường Nguyễn Cơ Thạch, mặt đường to rộng, đèn xanh đỏ chuẩn mực. Xe hơi không nhiều, không bóp còi như người Saigon vẫn cứ làm. Xung quanh là các trụ sở ngân hàng, tiệm ăn, cà phê Highlands. Lác đác buổi sáng nhiều người chạy bộ mặc đồ thể thao điệu đà, cỡi xe đạp mang mũ bảo hiểm ngoại nhập. Một con đường ngắn mà ba tiệm cà phê Highlands. Người ta không uống cà phê Givral, Brodard…như xưa, thay vào đó là cà phê ly giấy bảo vệ môi trường, uống ít đường bảo vệ sức khỏe… Con đường Nguyễn Cơ Thạch này thẳng góc với đại lộ Mai Chí Thọ đâm thẳng xuống sông Saigon, xuống hầm Thủ Thiêm  để qua quận 1, cả hai đường ngày xưa chỉ là đầm rau muống.

Khách uống cà phê thường mặt mày trẻ măng, ngó sơ biết sinh sau 75. Thanh niên ta bây giờ cao ráo hơn và xinh đẹp hơn. Nghe lóm câu chuyện, ta biết họ là dân kinh tế, rành bất động sản, biết chuyện ông tổng thống Mỹ, chuyện ông Huang và bà Alice…Khá nhiều người biết nói tiếng Anh, phát âm chuẩn mực.

Người mình thích mặc đồng phục, ai cũng mặc đồng phục. Chị thâu ngân, anh giữ xe, nhân viên ngân hàng ra phố ăn trưa vội, cả nhóm mặc đồng phục. Nhân viên bảo vệ mang thêm chữ Security, có cầu vai, trông oai vệ hơn, lớn tiếng đuổi cả đám shipper giao hàng. Tội nghiệp nhất là nhóm shipper, họ bị quát tháo vì chờ lâu khách ra nhận đồ. Có lúc khách không nhận đồ ăn đã đặt vì giao trễ, không chịu trả tiền, shipper ú ớ không biết làm sao.

Người Saigon vẫn “sống thiết tha” (từ của Trịnh Công Sơn). “Sống” không gì khác hơn là “làm ăn”. Ai cũng làm và ai cũng ăn. Đi ngoài đường lúc nào cũng thấy người ta đang ăn. Ăn cái gì đó. Ăn vỉa hè và ăn trong các tiệm sang trọng. Thủ Thiêm vẫn còn những khu dừa nước và người ta ăn vội bên những hàng quán xác xơ. Nhưng Thủ Thiêm đã có Pizza 4P’s, một chuỗi tiệm Pizza mà khách cho là ngon nhất thế giới. Cái chuỗi Pizza do 4 người Nhật sáng lập này muốn có chỗ phải đặt lâu từ trước. Việt Nam ta nhà hàng nào có khách tí là lập tức thanh lập thành chuỗi. Highlands Coffee có hàng ngàn cửa hàng “trên ba miền đất nước”.

Thế nhưng đừng tưởng người mình dễ tính chuyện ăn uống. Khó lắm. Vào tiệm nghe người ta gọi món mới biết con người hiện đại rất khó tinh nhen. Dấm có khi  phải là “dấm ngọt”, Ớt cũng đòi phải “ớt xanh”. Có cái phải giòn, có cái phải dai. Nhưng phải công nhận ngày nay nhờ cái khó tính đó mà bao bì thức ăn rất sang trọng, rất hiện đại, rất tốn kém. Cả những thứ như mắm nêm, nước mắm…mà bao bì ngày nay thơm phức…

Khách ngồi ngẫm nghĩ về đường Nguyễn Cơ Thạch và đầm rau muống. Thủ Thiêm đã lên đời. Nhưng Quận 4 thì không. Quận tư ngày xưa là khái niệm của dân lao động, nay vẫn lụp xụp, xe không đường vào. Té ra thầy phong thủy có lý. Thầy đoán Thủ Thiêm có sông nước bao quanh thế nào đó mà nó sẽ thành đất vàng. Saigon sẽ tụ hội về long mạch này. Nhưng tinh hoa của thế giới về đây, còn người xưa đi đâu cả? “Hồn ở đâu bây giờ” (Vũ đình Liên)? Dân tái định cư như những trái banh, họ bị đá đi đâu không ai biết.

Mới hay cách mạng như một trận sóng thần, nó quét sạch người giàu người nghèo, đi bốn phía, ra cả nước ngoài, và dọn chỗ cho một nhóm người khác, may mắn hơn, và khôn ngoan hơn. Cuộc đời c’est la Vie. Gửi bạn bài thơ của Trần Tế Xương:

Sông kia rày đã nên đồng,
Chỗ làm nhà cửa, chỗ trồng ngô khoai.
Vẳng nghe tiếng ếch bên tai,
Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò.

Nguyễn Tường Bách, Thủ Thiêm, tháng 11/2026