Trung Quốc có hai con đường dẫn đến thống trị thế giới
Tác giả: HAL BRANDS VÀ JAKE SULLIVAN – Foreign Policy – 22 tháng Năm 2020
Người dịch : Lê Nguyễn
Tóm lược: Các chế độ độc tài chuyên chính, dù là Liên Bang Xô Viết hay Trung Quốc có xuất xứ từ chủ nghĩa Mao, sẽ không bao giờ ngừng việc thách thức các nước có lối sống tự do, dân chủ và tôn trọng các quyền con người đứng đầu là Mỹ. Bài viết này cho thấy Trung Quốc có thể đang tích cực tiến hành một trong hai phương thức hoặc cả hai để thách thức vị thế của Hoa Kỳ trên thế giới tương tự như Liên Xô đã làm sau thế chiến thứ hai trong Chiến tranh Lạnh. Tình hình thế giới trong Chiến tranh Lạnh so với hiện nay khác nhau rất nhiều nhưng nội dung của cuộc đối đầu đó vẫn giữ nguyên mức độ. Hoa Kỳ có thể thua cuộc trước thách thức tranh giành bá chủ thế giới của Trung Quốc, một chế độ cho dù bị ngờ vực và khó tin cậy do tính chất cai trị bằng độc tài chuyên chính, vẫn không làm cho họ rời ý định. Nhưng khả năng thành công của họ cũng khó lường nếu các yếu tố kinh tế và chính trị bên trong Trung Quốc có điều bất ổn.
Nước Mỹ có nguy cơ đánh mất lợi thế phát minh sáng chế như thế nào?
Tác giả: Walter Isaacson – Time.com 03-01-2019
Người dịch: Lê Nguyễn
Tóm lược: Hoa kỳ đã dẫn đầu thế giới trong phát minh khoa học kỹ thuật kể từ sau Thế chiến thứ hai và không ngừng áp dụng những tiến bộ đó để nâng cao chất lượng cuộc sống, gần nhất là internet và các ứng dụng của nó. Nhưng những thập niên gần đây, chính phủ Hoa kỳ đã giảm mạnh kinh phí cho lĩnh vực nghiên cứu phát minh. Bộ ba tam giác là chính phủ, học viện và công nghiệp tư nhân đang bị đảo ngược về lảnh đạo trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học. Kết luận bài viết của giáo sư Walter Isaacson khuyến cáo Hoa Kỳ cần gấp rút xem xét lại chính sách tài trợ là bước quan trọng đầu tiên để tạo ra, một lần nữa, những đột phá trong nghiên cứu sẽ dẫn đến những đổi mới trong tương lai, thay vì tiếp tục con đường hiện nay của Mỹ là phá hủy hạt giống của Hoa Kỳ trước vụ thu hoạch tiếp theo.
Đóng tài khoản Trump: Chủ của Twitter đã phân bua như thế nào
Tác giả: Jack Dorsey, chủ nhân mạng xã hội Twitter
Người dịch: Trần Ngọc Cư
DĐKP giới thiệu: Chỉ còn một ngày nữa là lễ tuyên thệ của Joe Biden hoàn tất. Nếu trong vòng 24 giờ nữa vẫn không có gì xáo trộn xảy ra ở Washington thì triều đại Trump chính thức chấm dứt ở đây. Chúng ta có thể khép lại chương sách Donald Trump, DĐKP cũng có cơ hội ngưng đề tài này, dành nó cho các nhà phân tích lịch sử tiếp tục công việc. Tuy nhiên, một đề tài khác lại nảy sinh, đó là việc các mạng xã hội đã đóng tài khoản, làm vô hiệu hóa tiếng nói của Trump trong tuần qua. Câu hỏi là: Trong các nước dân chủ, việc làm đó có phạm luật hay không, có đi ngược quyền tự do ngôn luận hay không? Cuộc thảo luận chắc chắn sẽ kéo dài vô tận không có lời kết, không ai thắng ai thua, nhưng cũng rất cần thiết. Chỉ mong rằng thảo luận lần này đứng đắn hơn, dựa trên dữ liệu khoa học, luật học và quyền công dân, chứ không hỗn loạn bát nháo (hay nói cách khác: kém văn hóa) như đã từng tranh luận về hiện tượng Trump. Xin giới thiệu lời giải thích của chính chủ nhân Twitter, ông Jack Dorsey. Người dịch TNC gửi DĐKP ngày 17.01.2021.
Cử tri bầu Donald Trump và sự suy giảm của nền công nghiệp chế tạo Hoa Kỳ
Tác giả: WILLIAM B. BONVILLIAN, Giáo Sư MIT
Người dịch: Lê Nguyễn
Tóm lược: Bài viết này ra đời cách đây đã hơn bốn năm, nhưng nội dung của nó vẫn còn nguyên giá trị. Là một học giả về công nghiệp sản xuất chế tạo Mỹ, tác giả cho chúng ta thấy một số vấn đề của xã hội Hoa Kỳ qua phân tích về sự suy giảm của lĩnh vực này cũng như liên hệ của nó đến sự xuất hiện của Donald Trump. Lĩnh vực công nghiệp sản xuất chế tạo Hoa Kỳ đã không được đánh giá đúng mức bởi các lý thuyết kinh tế thiếu trải nghiệm thực tế. Lĩnh vực này khi tương tác với thị trường thương mại toàn cầu nhất là với thị trường Trung Quốc, đã phải chịu đựng sức ép rất lớn bởi chính sách tân trọng thương (neo-mercantilism) và thương mại kiểu lợi ích quốc gia (nationalism) chỉ nhằm đạt được lợi ích riêng chứ không vì sự thịnh vượng chung toàn cầu theo nghĩa thương mại để cùng có lợi. Hoa Kỳ có thể sẽ rút ra được kinh nghiệm và điều chỉnh cho lĩnh vực này vì nó có thể tạo cộng hưởng với các yếu tố khác như kỳ thị chủng tộc, gây ra hậu quả chính trị rất lớn. Mặc dù nhiệm kỳ Trump sắp chấm dứt, nhưng những nguyên do đưa đến hiện tượng Trump vẫn còn hiện hữu, và nếu chính phủ mới không giải quyết rốt ráo, nó có thể sẽ trở lại sau này. Kinh nghiệm này không chỉ có giá trị cho Hoa Kỳ, mà cho mọi quốc gia công nghiệp.
Bạo loạn ở Capitol: Sự xấu hổ có thể dẫn đến sự cải thiện ngay bây giờ
Tác giả: Jennifer Jacquet, Giáo sư Đại học New York
Người phỏng vấn: Carla Baum, ZEIT Online 11-01-2021
Người dịch: Tôn Thất Thông
Sau cuộc tấn công ở Điện Capitol, cựu Tổng thống Barack Obama đã nói về một “khoảnh khắc vô cùng ô nhục và xấu hổ cho đất nước chúng ta”. Những lời thú nhận như vậy không phải là hiếm ở Hoa Kỳ: Sau cuộc bầu cử Donald Trump vào năm 2016, nhiều người Mỹ đã cảm thấy rất xấu hổ. Và khi Trump từ chối thừa nhận thất bại trong cuộc bầu cử của mình vào tháng 11, người chiến thắng Joe Biden đã nói về “một sự bẽ mặt”. Còn nỗi xấu hổ của cả đất nước thì sao? Jennifer Jacquet, nữ giáo sư tại NYU – chuyên gia nghiên cứu lâu năm về hình phạt, cảm giác tội lỗi và sự xấu hổ – lên tiếng giải thích.
Cơ bản của giáo dục là gì?
Tác giả: Matsushita Konosuke
Trích từ “Triết học của Mattsushita Kônosuke” xuất bản năm 2002, trang 253-258.
Người dịch: Nguyễn Sơn Hùng
Thay vì khai bút đầu năm, DĐKP hân hạnh giới thiệu với độc giả một bản dịch vừa nhận được. Văn phong bản dịch trong sáng, nội dung sâu sắc mang nội hàm cao về triết lý giáo dục, tác giả là một nhân vật không xa lạ trong thời đại chúng ta. Xin mời thưởng thức trong những ngày đầu năm 2021 và xin chúc mọi nhà an lạc.
Tại sao các cử tri của Trump vẫn trung thành với ông
Tác giả: Edward Lempinen, Berkeley News, December 7, 2020
Người dịch: Trần Ngọc Cư
DĐKP giới thiệu: Trong nhiều cuộc phỏng vấn, các nhà khoa học đại học Berkeley đã gặp một lập luận được xem là phổ biến trong những người ủng hộ Trump cuồng nhiệt (có người gọi là cuồng Trump): “Trump làm một số điều ngu ngốc, nói rất nhiều điều ngu ngốc, không ngậm miệng khi cần. Nhưng làm rung chuyển cả hệ thống là việc đáng làm”. Điều này cho thấy, những chuyện Trump làm ít hay nhiều đều có quan hệ mật thiết với quá khứ, hiện tại và tương lai người Mỹ, nhất là Mỹ da trắng. Cho nên họ ủng hộ, điều đó cũng dễ hiểu. Nhưng nhiều trí thức danh giá ở Việt Nam cách xa nước Mỹ cả 10.000 cây số thì sao? Lý do nào đã đưa đẩy họ vào con đường ủng hộ Trump cuồng nhiệt, thậm chí chà xát, có lúc thóa mạ lên cả tình bạn, tình đồng đội của những người yêu chuộng dân chủ tự do, chỉ vì họ có quan niệm khác về Trump? DĐKP mong mỏi đọc được một bài phân tích sâu sắc về những người Việt Nam ủng hộ Trump cuồng nhiệt. Trước mắt, xin giới thiệu bài nghiên cứu hay về người Mỹ qua hiện tượng Trump.
Covid-19 tại châu Á, Việt Nam
Tại sao lây nhiễm và tử vong thấp?
Tác giả: GS BS Nguyễn Sĩ Huyên
DĐKP giới thiệu: Trong khuôn khổ buổi hội thảo trực tuyến về Covid, bài thuyết trình của GS Nguyễn Sĩ Huyên đã được đăng cách đây một tuần trên Diendan.org (xem ở đây). Căn cứ vào câu hỏi của một số độc giả, bài viết được bổ sung thêm một đoạn ở cuối bài. DĐKP hân hạnh được tác giả cho phép đăng để rộng đường thảo luận.
Thời huy hoàng của Ả Rập
Tác giả: Susanne Utzt, ZDF
Lược dịch và bổ sung: Tôn Thất Thông
Phim TV của ZDF Dokumentation:
Große Völker (2) – Die Araber (Những dân tộc vĩ đại (2) – Ả Rập)
Nói đến Ả Rập là chúng ta hình dung các nước ở Trung Đông, đa số theo đạo Hồi. Rất nhiều người trong thế giới phương Tây không có thiện cảm với Ả Rập vì liên tưởng đến nhóm khủng bố Hồi Giáo. Thật ra, có bao nhiêu chiến binh khủng bố? Vài chục ngàn, hay cứ cho là 100.000 cho chẵn. So với 1,8 tỉ giáo dân khắp nơi trên thế giới, thì nhóm khủng bố Hồi giáo chỉ chiếm tỉ lệ 1/20.000. Một tỉ lệ quá nhỏ, còn nhỏ hơn tỉ lệ của một vài tội phạm đáng nguyền rủa trong các xã hội văn minh. Vậy thì tại sao vì tỉ lệ nhỏ bé đó để ghét lây cả một cộng đồng tôn giáo? Đấy là chưa kể, chúng ta đang thừa hưởng khá nhiều thành quả mà nền văn minh huy hoàng Ả Rập để lại cách đây 1000 năm: Về khoa học, họ không kém văn minh Hy Lạp, Ba Tư, Ấn Độ, Trung Hoa; họ hơn hẳn khoa học của La Mã; còn so với Tây Âu? Người Francia và Germania lúc ấy còn là các giống dân lạc hậu không đáng để so sánh. Chúng ta đang sử dụng hàng ngày nhiều thành quả mà họ đã để lại. Tìm hiểu văn minh Ả Rập quả là điều vô cùng thú vị, nhất là câu hỏi: từ những bộ lạc du mục, làm sao họ đã xây dựng được một nền khoa học rực rỡ? Xin giới thiệu phim tài liệu của đài ZDF Dokumentation, được lược dịch và bổ sung thêm một ít tài liệu khác (những chỗ có ghi chú trong ngoặc []). Chúng tôi thêm vài tiểu đề để dễ theo dõi.
Quan điểm về kinh doanh của Matsushita Kônosuke
MATSUSHITA Kônosuke, người được người Nhật xem là thánh kinh doanh, trong quyển “CÁCH NHÌN VÀ XEM XÉT SỰ VIỆC”, 1963. Matsushita Kônosuke (1894-1989) là người sáng lập công ty PANASONIC.
Người dịch: NSH
Lời người biên dịch: Văn phong của tác giả có khuynh hướng khiêm tốn và hơi lập đi lập lại không được cô động lắm. Mặc dù hơi khó đọc trong tiếng Việt nhưng để có thể biết phần nào văn phong của tác giả, người biên dịch cố gắng dịch sát theo quan điểm xem văn biết người. Tuy nhiên, có điều gì không đúng hoặc chưa đạt là do khả năng giới hạn của người biên dịch. Tiểu đề là do người biên dịch dịch thoát với dụng ý để dễ nắm được đại ý của mỗi đoạn và thu hút muốn đọc của độc giả.
Diễn Đàn Khai Phóng 