Tác giả: Josef Braml – FOCUS 05.10.2026
Biên dịch: Nguyễn Phú Lộc
Bất cứ ai muốn hiểu về cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ, sự trở lại của Trump, hay căng thẳng ngày càng tăng giữa Mỹ và Trung Quốc, thường mắc phải cùng một sai lầm. Họ nhìn vào các triệu chứng chính trị chứ không tìm nguồn gốc của căn bệnh.
***
Cuộc khủng hoảng của nước Mỹ không bắt đầu với Donald Trump, và nó cũng sẽ không kết thúc với ông ấy. Trump không phải là nguyên nhân hay giải pháp cho các vấn đề của nước Mỹ. Ông là biểu hiện của một diễn biến sâu xa hơn đã âm ỉ qua nhiều thập kỷ và giờ đây đã lan rộng không chỉ ra toàn bộ Hợp chủng quốc Hoa Kỳ mà còn ra cả thế giới phương Tây.
Thử thách thực sự nằm sâu hơn: Nó liên quan đến ý thức về bản thân của một xã hội từng tin chắc rằng, mình độc nhất vô nhị về mặt lịch sử, mình vượt trội về đạo đức, và mình không thể thiếu trên bàn cờ chính trị quốc tế.
Ở đỉnh cao quyền lực, nước Mỹ đã phát triển một nhận thức tự mãn mang tính tự yêu bản thân (narzisstisch)
Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc vào cuối thập niên 80, Hợp chủng quốc Hoa Kỳ đứng ở đỉnh cao quyền lực. Liên Xô đã sụp đổ, Mỹ thống trị nền kinh tế thế giới, và về mặt quân sự, không có cường quốc nào khác sánh kịp dù chỉ một phần.
Tuy nhiên, từ thành công lịch sử đó, một nhận thức đầy vấn đề đã dần phát triển. Mỹ không chỉ tự hiểu mình là quốc gia dẫn đầu, mà là quốc gia không thể thiếu. Từ sự tự tin chính đáng, nước này đã hình thành nên một yêu sách về vai trò lãnh đạo toàn cầu ngày càng tách rời khỏi các mối quan hệ quyền lực thực tế.
Các nhà tâm lý học gọi đây là các mô hình hành vi tự yêu mình khi các cá nhân lấy cảm giác tự xem trọng của mình từ sự xác nhận liên tục về tầm quan trọng của bản thân và coi những lời chỉ trích là mối đe dọa đối với bản sắc của họ.
Các cơ chế tương tự có thể quan sát thấy ở các đại cường quốc ngày nay. Quyền lực tương đối của Mỹ càng suy giảm, cám dỗ thổi phồng yêu sách lãnh đạo của chính mình về mặt hùng biện, chính trị và quân sự càng lớn.
Mối nguy hiểm lớn nhất đến từ bên trong
Ở châu Âu, cuộc tranh luận thường tập trung vào các mối đe dọa bên ngoài: Trung Quốc, Nga, di cư, xung đột thương mại hoặc sự kình địch địa chính trị.
Nhưng mối nguy hiểm lớn nhất đối với Mỹ và phương Tây lại phát sinh từ bên trong. Trong nhiều thập kỷ, bất bình đẳng xã hội đã gia tăng. Cơ hội thăng tiến của nhiều người ngày càng kém đi. Niềm tin vào các thể chế chính trị, truyền thông, doanh nghiệp, trường đại học và cơ quan nhà nước liên tục sụt giảm.
Đồng thời, sự phân cực đang gia tăng ở mức độ nghiêm trọng đầy kịch tính. Các đối thủ chính trị không còn được coi là đối thủ cạnh tranh, mà là kẻ thù. Khả năng thỏa hiệp bị coi là sự yếu kém. Tính chất trung dung trong chính trị đang thu hẹp lại.
Một quá trình như vậy làm suy yếu sức mạnh hội nhập của các xã hội dân chủ. Sự thịnh vượng kinh tế đơn thuần không đủ để giữ một xã hội gắn kết với nhau. Sự ổn định chủ yếu xuất phát từ niềm tin, các quy tắc chung và niềm tin rằng hệ thống về cơ bản là công bằng. Chính niềm tin này đang dần mất đi.
Tại sao giới tinh hoa đánh giá thấp cuộc khủng hoảng
Vấn đề đặc biệt là phần lớn giới tinh hoa chính trị, kinh tế và truyền thông không nhận ra bản chất cốt lõi của cuộc khủng hoảng. Quan niệm sai lầm cho rằng trật tự phương Tây về cơ bản không có lựa chọn thay thế nào khác và ổn định lâu dài vẫn tiếp tục thống trị. Căng thẳng xã hội thường được diễn giải là những sự gián đoạn tạm thời.
Nhưng nhiều diễn biến lại chỉ theo một hướng khác. Sự phân cực chính trị không phải là một tập phim ngắn ngủi. Sự bất mãn với các thể chế không phải là một tai nạn trong công việc. Xung đột văn hóa không phải là sự sai lầm ngắn hạn. Chúng là biểu hiện của sự ghẻ lạnh sâu sắc hơn giữa các nhóm xã hội, những người ngày càng ít coi mình là một phần của một dự án chung. Bất cứ ai phớt lờ diễn biến này đều có nguy cơ đưa ra những quyết định sai lầm cả đối nội lẫn đối ngoại.
Châu Âu không được phép trở thành khán giả
Cuộc khủng hoảng của Mỹ có hậu quả trực tiếp đối với châu Âu. Trong nhiều thập kỷ, các quốc gia châu Âu có thể dựa vào các đảm bảo an ninh của Mỹ. Quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương vẫn không thể thiếu trong tương lai. Đồng thời, ngày càng rõ ràng rằng châu Âu phải củng cố các năng lực chiến lược của riêng mình.
Không phải như một mô hình đối lập với Mỹ, mà bởi vì trật tự thế giới của thế kỷ 21 sẽ không còn là sự tiếp nối của thời kỳ hậu chiến. Sức mạnh kinh tế và chính trị đang dịch chuyển sang châu Á. Các trung tâm quyền lực mới đang hình thành. Các quốc gia thuộc Nam Bán cầu đang thể hiện lợi ích của họ một cách tự tin hơn trước.
Châu Âu không thể phản ứng lại sự phát triển này bằng sự hoài cổ. Họ phải học cách hành động độc lập trong một thế giới đa cực.
Câu hỏi quyết định của thời đại chúng ta
Sự trỗi dậy của một thế giới đa cực không phải là một tai nạn lịch sử, lại càng không phải là một thảm họa. Thay vào đó, nó tương ứng với sự dịch chuyển lâu dài về quyền lực kinh tế và nhân khẩu học.
Do đó, câu hỏi quyết định không phải là làm thế nào phương Tây có thể duy trì sự thống trị trước đây của mình. Điều quyết định là liệu Mỹ và châu Âu có thành công trong việc đổi mới nền tảng bên trong của họ hay không.
Các đại cường quốc hiếm khi thất bại trước các đối thủ bên ngoài. Thường thì họ thất bại vì nền tảng xã hội của họ bị xói mòn, trong khi giới tinh hoa của họ vẫn bám vào những hình ảnh tự ngạo mạn lỗi thời.
Đó là lý do tại sao tương lai của phương Tây không được quyết định trước hết bởi các chiến lược địa chính trị ở Washington, Bắc Kinh hay Moskva. Nó được quyết định bởi khả năng khôi phục niềm tin của xã hội chúng ta, vượt qua sự chia rẽ xã hội và mang lại cho công dân cảm giác là một phần của một dự án chung. Chính tại đó là tiền đồn địa chính trị quan trọng nhất ngày nay.
./.
Tiến sĩ Josef Braml là nhà khoa học chính trị và chuyên gia về Hoa Kỳ với hơn 20 năm kinh nghiệm nghiên cứu, đồng thời giữ chức Giám đốc Châu Âu của Ủy ban Ba bên (Trilateral Commission). Ông là tác giả của các cuốn sách như „Die Traumwandler. Wie China und die USA in einen neuen Weltkrieg schlittern“ (Những kẻ mộng du: Trung Quốc và Mỹ trượt dài vào một cuộc thế chiến mới như thế nào) và „Die transatlantische Illusion. Die neue Weltordnung und wie wir uns darin behaupten können“ (Ảo tưởng xuyên Đại Tây Dương: Trật tự thế giới mới và cách chúng ta có thể tự khẳng định mình trong đó). Braml là thành viên trong mạng lưới chuyên gia EXPERTS Circle của chúng tôi.
Nguồn: Erosion der Supermacht: Trump ist nur Symptom der US-Krise – FOCUS online – 05.10.2026. (Sự xói mòn của siêu cường: Trump chỉ là triệu chứng của cuộc khủng hoảng Mỹ)
Biên dịch: Nguyễn Phú Lộc
