Trang chủ » NỮ HOÀNG LƯU VONG

NỮ HOÀNG LƯU VONG

Tháng Hai 2023
H B T N S B C
 12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728  

Tìm chuyên mục

Thư viện

Tác giả: Alexander Osang, Der Spiegel số 48/2022
Người dịch: Daniel Trần

DĐKP giới thiệu: Cuộc sống Angela Merkel vẫn còn bí ẩn sau khi rời phủ thủ tướng. Hiếm khi có một cuộc phỏng vấn dài hơi, họa hoằn lắm bà mới tham dự một Talk Show, sách tiểu sử thì lại càng chưa có. Điều đó càng gây thêm tò mò trong bối cảnh chiến tranh Ukraine hiện nay. Bài sau đây là bài viết rất hiếm hoi về người phụ nữa lạ kỳ này. Tác giả Alexander Osang, một ký giả kỳ cựu của SPIEGEL và là bạn lâu năm của gia đình bà Merkel,  vẫn không xin được một buổi phỏng vấn, mà chỉ hồi tưởng lại những những lần gặp gỡ riêng tư, ghép chúng lại thành những mảnh vụn lịch sử, trình bày ngắt quãng, đôi khi khó hiểu với một văn phong rất phi-chuyên-nghiệp, vốn không phải là văn phong lưu loát quen thuộc của Alexander Osang.  Nhưng ai có thể liên kết chúng lại với nhau thì có thể tạo được một hình ảnh khá nhất quán, không phải của một chính trị gia lẫy lừng, mà là của một người sống bằng nội tâm với những suy nghĩ sâu xa bất định, người đam mê đủ chuyện, từ lịch sử đến kịch nghệ, từ khoa học đến thú dạo rừng . Bài viết quá dài, nên chúng tôi xẻ nó làm ba đoạn. Cuối mỗi đoạn đều có đường dẫn để đọc tiếp.

QUYỀN LỰC Angela Merkel rời Phủ Thủ tướng một năm trước với tư cách là nữ anh hùng. Kể từ đó, thế giới đã thay đổi quá nhiều, từ một nữ anh hùng, bà trở thành kẻ có tội đối với nhiều người. Di sản của bà còn lại gì, bà sống với nó như thế nào và bà nghĩ gì về Putin và Obama, Baerbock và Scholz?

Văn phòng mới của bà trông giống như văn phòng cũ, chỉ nhỏ hơn. Nó trông giống như một ngôi nhà búp bê được xây dựng cho Angela Merkel để bà, sau 16 năm ở Phủ Thủ tướng, không cảm thấy quá xa lạ trong tòa nhà hành chính trang trí đơn sơ ở Cổng Brandenburg. Bức tranh Thủ tướng Adenauer của Oskar Kokoschka cũng lại được treo sau bàn làm việc của bà, nhưng nó trông đồ sộ hơn nhiều vì trần nhà thấp hơn.

Bốn quân cờ vua được mang từ Phủ Thủ tướng đến đây trông có vẻ lớn hơn. Bà cắt một cành từ cây bao báp thời còn làm Thủ tướng và đặt nó ở cửa sổ của văn phòng mới, với những lá cờ và tác phẩm điêu khắc của nhà điêu khắc Rostock Thomas Jastram. „Kairos“ – giống như người nữ chủ nhân mới – được đặt trong bối cảnh mới. Kairos là một vị thần Hy Lạp tượng trưng cho người biết chọn thời điểm thích hợp để đưa ra quyết định. Vị thần đã che chở bà trong thời gian dài.

Trước đây văn phòng của cựu thủ tướng Helmut Kohl đã ở đây. Trước đó nữa, khi bức tường Bá Linh còn tồn tại, đó là văn phòng của Bộ trưởng Bộ Giáo dục CHDC Đức, Margot Honecker. Khi Angela Merkel nghe thấy điều đó lần đầu tiên, bà đã thốt lên: Ô, thật là đồ chết tiệt.

Khi đó bà ấy vẫn là Thủ tướng và có lẽ đã hình dung rằng, mọi thứ sẽ khó khăn với tất cả di sản của mình.

Gần một năm trước, Angela Merkel rời Phủ Thủ tướng với tư cách là nữ anh hùng của thế giới tự do. Những bức ảnh chia tay cho thấy một người phụ nữ ngồi trong chiếc áo khoác, người lắng nghe trong cái lạnh cóng khi đoàn quân nhạc tại Khu nhà Bendler – nơi Bá tước von Stauffenberg và đồng  chí đã bị xử bắn sau âm mưu ám sát Hitler bất thành – trình diễn bài „ Anh đã quên thước phim màu“, một bản nhạc nổi tiếng của Nina Hagen, người đến từ Đông Bá linh, đã di tản sang Tây Đức và sau đó thậm chí trở thành ca sĩ nhạc punk nổi tiếng ở New York. Tiếp theo là bài hát của Hildegard Knef, người từng khuấy động nước Đức ngoan cường thời hậu chiến, “Vì tôi, trời nên đổ cơn mưa với toàn hoa hồng đỏ”.

Đó là buổi hòa nhạc ước nguyện của bà Merkel, một người Đức tự tin, người phụ nữ đầu tiên ở cương vị thủ tướng, người Đông Đức đầu tiên, nhà khoa học đầu tiên, đối thủ của những người theo chủ nghĩa dân túy và đề cao nam tính của thế giới này.

Tôi đã gặp phải những điều kỳ diệu hoàn toàn mới. Xa cái cũ, mở ra theo một cách mới.

Truyền hình công cộng phát sóng toàn bộ thời gian buổi lễ chia tay Thủ tướng long trọng. Giống như những nhân vật vốn là ngôi sao lớn, người xem tự hỏi: bà ấy đang khóc hay vì thời tiết lạnh giá?

Người kế nhiệm Angela Merkel là Olaf Scholz, một người thấp, hơi cứng, thuộc Đảng Dân chủ Xã hội Đức. Ông mặc bộ đồ bó sát, màu tối. Người ta hy vọng rằng ông ta sẽ thực hiện mọi chuyện như bà. Một năm sau, thế giới bùng cháy, Nga xâm lược Ukraine, xăng dầu đắt đỏ, nước Đức lo ngại mùa đông. Người kế vị đã tước quyền thừa kế của bà. Angela Merkel từ một thần tượng trở thành người chịu trách nhiệm, từ một người giải quyết mọi khủng hoảng trở thành tác nhân sinh ra khủng hoảng.

Người ta ngạc nhiên về vẻ bề ngoài không thay đổi của bà. Ít tỏ vẻ ăn năn. Bà có vẻ rất thản nhiên như thể bà không nhận được bất kỳ tin xấu nào trong ngôi nhà búp bê của bà. Beate Baumann đang ngồi trên một chiếc ghế cạnh cửa sổ. Có thể nói, bà ấy cũng là một phần của tổ chức. Bà ấy đã điều hành văn phòng của Angela Merkel trong nhiều năm và nắm một phần nhiệm vụ trong Phủ Thủ tướng. Hai người phụ nữ cũng đang cùng nhau viết ra hồi ức chính trị của Thủ tướng.

Bà Merkel ngồi trên chiếc ghế sofa màu đen, gác chân và dựa vào chiếc gối hình trái tim màu đỏ au, chiếc gối này cũng đã từng nằm trên chiếc ghế sofa trong Phủ Thủ tướng. Bà bị lệch đầu gối ở Salzburg vào mùa hè, trong một nhà hàng mà bà cùng chồng đến dùng bữa. Một căn phòng phụ đã được dành riêng cho ­cặp đôi nổi tiếng, “Taubenguggsch” (chuồng bồ câu), như cách nói của Angela Merkel.

Bà trượt chân trên tấm ván ướt và dây chằng chéo của bà bị đứt.

Bà nói “Người Áo luôn tỏ ra rất kích động khi nhắc đến những người nổi tiếng”, khiến vụ tai nạn gần như trở thành một sự kiện quốc tế.

Trong 16 năm, mọi thứ xảy ra đối với bà đều có liên quan với nhau. Lần mát-xa lưng của Tổng thống Mỹ, bộ áo hở ngực của bà tại buổi ra mắt vở opera tại Oslo, ảnh chụp chung với người tị nạn, những cơn run trong những lần xuất hiện trước công chúng.

Cựu Thủ tướng Angela Merkel và ký giả Alexander Osang

Bà dẫn đầu danh sách những người phụ nữ quyền lực nhất thế giới trong 14 năm, và khi nói chuyện thẳng thắn trước vẻ mặt lạnh lùng của Tập Cận Bình, ngay cả khi với bộ áo nhung đỏ, bà vẫn tỏ ra là chính khách tầm cỡ. Bà cũng chỉ xem trên TV về việc Hồ Cẩm Đào bị dẫn đi tại đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc như mọi người, nhưng bà biết rõ Tập. Cái nhìn của ông ta. Bà cũng đã gặp Nữ hoàng nhiều lần. Bà đã đến lâu đài Windsor trong buổi lễ chia tay vào năm ngoái.

Bà đã nói về di sản của Nữ hoàng ấy chưa?

“Bà ấy luôn đặt câu hỏi,” Angela Merkel nói, “và thể loại câu hỏi cho thấy bà ấy đang quan tâm đến điều gì.”

Một lần khi đến Cung điện Buckingham, Nữ hoàng nhìn ra ngoài cửa sổ bên cạnh một tách trà. Một lần khác, Elizabeth II chỉ cho bà cách những con ngựa hoàng gia diễn tập. Angela Merkel cười hóm hỉnh như một cô gái hâm mộ. Bà đã xem “The Queen” với nữ tài tử Helen Mirren và trong những tuần nghỉ sau khi rời Phủ Thủ tướng, bà cũng xem loạt phim Netflix “The Crown” trên mạng. Bà cũng đã xem chương trình truyền hình dài về lễ tang. Dường như bà Merkel có thể nói về Nữ hoàng đến bất tận.

Bà có nhận ra mình trong chính con người mình không? Angela Merkel nhìn lên. Cái nhìn hoài nghi. Đó có phải là một câu hỏi gài bẫy? Bà trả lời quả quyết, “Không.”

Nhưng bà biết rằng – ngoài những con ngựa – những câu chuyện nhỏ về hoàng gia cũng có thể liên quan đến thân thế cá nhân của bà. Đáng tin cậy, gần gũi với thiên nhiên, có sở thích đi giày chắc chắn, hơi lạnh lùng, hay giễu cợt, kết hôn với một người chồng kỳ quặc, quen với vai trò của người phụ nữ nội trợ. Bà thấy thật “ngoài sức tưởng tượng” về cách Elizabeth II chỉ hai ngày trước khi qua đời đã tiếp bà tân thủ tướng để giao nhiệm vụ thành lập chính phủ mới. Bà nói, có vẻ như Nữ hoàng đã thu hết sức lực làm nốt công việc để đảm bảo rằng ông Boris Johnson thực sự ra đi.

“Một kỷ nguyên đã kết thúc với sự ra đi của Nữ hoàng Elizabeth” Angela Merkel nói.

Một thời đại của lý trí, khả năng dự đoán, sự kiên trì. Thời đại của bà cũng tương tự. Thời đại chỉ chờ đợi và uống trà. Một thời đại mà mọi thứ dường như tự giải quyết bằng cách nào đó nếu bạn giữ bình tĩnh. Angela Merkel nói rằng bà không biết Nữ hoàng thực sự nghĩ gì về Brexit. Thật là gương mẫu khi bà ấy không tham gia vào chính trị. Một trong số ít chuyến thăm của Nữ hoàng đến Phố Downing là để vinh danh Churchill, bà Merkel nói. Bà chỉ “tình cờ” đọc cuốn tiểu sử Churchill của Sebastian Haffner

„Theo đó, rõ ràng là Churchill yêu thích chiến tranh. Nghe có vẻ lạ lẫm. Nhưng đúng là ông ấy hoàn toàn trái ngược với tôi.“

Chúng tôi đang ở trong chủ đề. Người khác thì mở đầu nói về thời tiết ấm lên, còn bà nói về chế độ quân chủ của Anh. Tuy nhiên, cuối cùng, cuộc khủng hoảng thế giới đang chờ đợi.

Khi chúng tôi nói chuyện vào tháng Sáu tại khu phức hợp  Berliner, sau khi trao đổi vài câu thăm hỏi sức khỏe, bà trả lời ngay về chiến tranh Nga. Gần đúng sáu tháng sau khi kết thúc nhiệm kỳ thủ tướng của mình, bà đã phá vỡ sự im lặng của mình trong cuộc trò chuyện này, cuộc trò chuyện đúng ra được cho là về cuốn sách „Đất nước tôi là gì?“ Bà nói ngắn gọn về những chuyến đi dạo mùa đông trên Biển Baltic, mà bà đã thực hiện để “giải phóng” khỏi chức vụ thủ tướng của mình. Bà nghe “Macbeth” khi đang đi dạo trên bãi biển và từ Shakespeare đến chiến trận không bao giờ xa. Người ta tự hỏi bà cảm thấy thế nào vào mùa đông năm đó, khi Putin tập trung quân đội của mình ở biên giới Ukraine trong khi những cơn dông Scotland và gió Biển Baltic hòa vào tai bà.

“Khi sự hỗn loạn kết thúc, trận chiến có thua và có thắng,” một trong ba phù thủy thốt lên trong cảnh mở đầu của “Macbeth”. Và rồi cả ba cùng nhau: „Đẹp là hoang tàn, và hoang tàn là đẹp. Xoáy qua sương mù và độ cao của mây“.

“Tôi ước có một khoảng thời gian yên bình hơn sau khi thôi chức vụ, bởi vì tôi đã dành nhiều thời gian để giải quyết vấn đề Ukraine”.

„Nhưng nó không đến như một sự bất ngờ. Thỏa thuận Minsk bị xói mòn. Vào mùa hè năm 2021, sau khi Tổng thống Biden và Putin gặp nhau, tôi muốn thiết lập một phương thức thảo luận độc lập của châu Âu với Putin một lần nữa cùng với Emmanuel Macron tại Hội đồng EU. Có người phản đối, còn tôi thì không còn đủ sức để thi hành, vì ai cũng biết: vào mùa Thu tôi sẽ ra đi. Tôi hỏi những người khác trong hội đồng [cố vấn] „Tại sao quý vị không báo cáo? Nói gì đi.“ Một người nói: „Cái đó lớn quá đối với tôi.“ Người kia chỉ nhún vai: Đó là việc người có tầm cỡ phải làm. Nếu tôi bắt đầu lại vào tháng Chín, tôi sẽ đào sâu hơn. Trong chuyến thăm chia tay Mátxcơva của tôi cũng vậy. Cảm giác rất rõ ràng: về mặt chính trị quyền lực, bà đã không còn hiện hữu. Chỉ có quyền lực đối với Putin. Ông ta đã đưa Lavrov đi cùng trong chuyến thăm cuối cùng này, nếu không chúng tôi đã có các buổi gặp bốn mắt thường xuyên hơn.

Nhìn theo cách này, bà có hối hận vì đã không can thiệp nữa không?

“Không,” bà nói. “Một người mới phải làm điều đó. Về chính sách đối nội, nó đã chín đủ. Và về chính sách đối ngoại, cuối cùng tôi đã không tiến thêm được một mili mét nào, ngay cả với rất nhiều điều chúng tôi đã thử đi thử lại. Không chỉ liên quan đến Ukraine. Transnistria và Moldova, Georgia và Abkhazia, Syria và Libya. Đã đến lúc cần một cách tiếp cận mới«.

Bà dừng lại bốn, năm giây. Sau đó, bà nói: “Nhưng người ta không thể giả vờ rằng mình chỉ cần có thái độ đúng đắn và rồi sẽ ổn thôi.”

Có phải bà đang nói về Annalena Baerbock? Của chính sách đối ngoại có định hướng về giá trị? Một nụ cười nhẹ, với đôi môi chum lại, như thể bà bắt đầu huýt sáo. “Tôi không muốn tham gia vào chính trị hiện tại,” bà nói. “Thật khó để nói về quá khứ bởi vì bạn đang ở ngay hiện tại. Tiết chế có ý thức là tiêu chí để tồn tại”

Vì điều đó, người ta nghĩ, bà ngưỡng mộ Nữ hoàng. Người phụ nữ không muốn lên tiếng khi con dâu bị kẻ săn tin rượt đuổi đến chết và cậu con trai được cho là cưng chiều của bà dính bê bối tình dục vị thành niên. Để nguyên si các vấn đề cho đến khi chúng đóng bụi.

Angela Merkel thường cư xử như một quân vương trong nhiệm kỳ của mình. Bà vẫy tay từ khán đài trong các trận bóng đá quan trọng, bà phát biểu với toàn thể công dân Đức vào đêm giao thừa và giống như Elizabeth, đã động viên họ trong thời kỳ Corona. Bà thường tự mình giải quyết chuyện còn lại.

Bà nói: “Các chính trị gia phải đưa ra những quyết định nhất định mà không làm phiền hà đến người dân của họ. » Mọi người có xu hướng cho rằng: Ô, nếu phải giải thích nhiều như vậy thì rõ ràng là khó thực thi. Điều này được thể hiện trong việc chấp nhận các quyết định. Nó không bao giờ cao hơn cách giải thích nó. Bạn thấy đấy, hội nghị thượng đỉnh NATO ở Bucharest năm 2008, chủ đề của rất nhiều cuộc tranh luận ngày nay vì tôi không muốn Ukraine và Gruzia gia nhập NATO, thật ra chỉ được các chuyên gia ở Đức quan tâm vào thời điểm đó”.

Giờ đây, Angela Merkel chợt nhận ra rằng ngoài The Crown và Babylon Berlin, bà còn dành thời gian rảnh rỗi để xem Munich, bộ Netflix-phim về vai trò của Chamberlain trong giai đoạn chuẩn bị cho Thế chiến thứ hai. Jeremy Irons trong vai Neville Chamberlain. Bà thích hơn nếu người tiền nhiệm của Churchill được thể hiện dưới một khía cạnh khác. Không phải với tư cách là người giữ bàn đạp đáng sợ cho Hitler, mà với tư cách là một chiến lược gia đã tạo cho đất nước của mình một vùng đệm để chuẩn bị trước cuộc tấn công của Đức. Munich 1938 nghe giống như Bucharest 2008. Bà tin rằng mình đã tranh thủ thời gian, sau đó và sau này trong các cuộc đàm phán Minsk, mà Ukraine có thể sử dụng để chống lại một cuộc tấn công của Nga tốt hơn. Đó là một đất nước hiện nay mạnh mẽ hơn, kiên cường hơn. Trong năm 2008 đó, bà chắc chắn, Ukraine có thể đã bị quân đội của Putin xâm chiếm.

Đó là sự phòng thủ cơ bản, được gắn vào đây trong lịch sử thế giới. Không có máu và đau đớn, đổ nát và sợ hãi. Trên mô hình chiến trận bằng cát, trong chương trình của một dịch vụ phát trực tuyến.

“Matthes đóng vai Hitler,” Angela Merkel nói. Beate Baumann gật đầu.

Thỉnh thoảng, Thủ tướng gặp riêng nam diễn viên Berlin Ulrich Matthes để thảo luận về bộ phim truyền hình trên sân khấu và trên thế giới. Khi còn trẻ, bà đóng vai Hilmar Thate trong vai Richard III tại Nhà hát Đức và sau đó là Lars Eidinger diễn cùng vai tại Schaubühne. Bà coi Ekkehard Schall là Arturo Ui.

„Thật ảm đạm“ và người ta không biết chính xác liệu bà đang nói về Putin hay Brecht. Tại hội nghị thượng đỉnh G-7, bà cáo buộc Boris Johnson, người muốn phá hoại Nghị định thư Bắc Ireland, đang trên đường trở thành một nhân vật đen tối của Shakespear. Johnson bực bội quay đi, nhưng năm phút sau quay lại và nói: Nếu thế, tôi sẽ là Hamlet.

Tất cả những điều này bây giờ dường như được trộn lẫn trong sự yên tĩnh của thời kỳ hậu thủ tướng với những kinh nghiệm trong chính trường. Mối quan hệ giữa Putin và Zelenskyj, giữa Scholz và Macron, Tập và Hồ, giữa bà và Kohl. Schröder cô đơn. Cuộc tìm kiếm người kế vị ngai vàng không thành công của bà. Những kẻ ngốc trong đảng. Vào sinh nhật lần thứ 80 của Schäuble, mọi người lại nói với ông rằng ông có thể sẽ là một thủ tướng tuyệt vời như thế nào.

Bà mô tả chuyến thăm của Tổng thống Ukraine tới Berlin vào mùa Xuân năm 2019 giống như một cảnh trong phim về lịch sử. Nữ Thủ tướng Đức run rẩy khi bước qua hàng quân danh dự. Qua chuyến thăm, vị nguyên thủ Ukraine trẻ tuổi đã không dám nói lên những gì ông thực sự nghĩ về bà, một hình tượng người mẹ của Âu châu, những điều mà các cố vấn của ông dù sao vẫn không đồng ý.

Bà luôn giỏi bắt chước cách hành xử của đối thủ. Seehofer, Sarkozy, Schröder, Putin, Busch và Kaczinsky. Bây giờ bà dường như đang tìm kiếm một câu chuyện phổ quát, trong đó bà tìm được một nơi mà bà không còn vai trò nào trong cuộc khủng hoảng thế giới hiện tại.

Bà theo dõi tin tức, dĩ nhiên bà có thể tìm thấy những đoạn văn hay từ đó.  Bà có thể trích dẫn từ một cuộc phỏng vấn trên tờ Süddeutsche Zeitung với một cựu chuyên gia phân tích của CIA, người than thở rằng ngoại giao đã trở thành ngôn từ chửi rủa. Tình hình quốc tế hiện nay khiến người ta nhớ lại thời kỳ Chiến tranh Thế giới thứ I, khi các nguyên thủ quốc gia châu Âu lầm tưởng rằng, một cuộc chiến tranh hạn chế có thể dẫn đến một kết thúc nhanh chóng. Và thế là rơi vào một thảm họa mà cả một thế hệ đã chết.

(Còn tiếp đoạn 2 & 3)

Tác giả: Alexander Osang
Nguồn: Königin im Exil. Der Spiegel số 48/2022 (báo giấy), trang  46-55.
Người dịch: Daniel Trần

Các bài liên quan:

Đoạn 1: Nữ Hoàng lưu vong (1)

Đoạn 2: Nữ Hoàng lưu vong (2) – Con người quốc tế

Đoạn 3: Nữ Hoàng lưu vong (3) – Nhông có trở thành bướm?